Hvað skal segja? Ef það má hengja Saddam Hussein svo snarlega, í kjallaraholu, í gallabuxum með einhverja lopahettu yfir andlitinu, hvers vegna þarf ég þá að finna mér nýjar buxur fyrir brúðkaup frænku minnar? Og hvers vegna þurfti hún að bjóða mér með margra mánaða fyrirvara?
Nei, þetta er ekki mergurinn málsins. Mergurinn er þessi: hvernig í fjandanum varð valdið svona heimskt? Síðkapítalismi dugir ekki til skýringar, öll þessi heimska er ekki sjálfgefin þó að vélar heimsins gangi fyrir græðgi. Kapítalismi er ekki uppáhaldsvélin mín, en stríðið í Írak er samt ekki sjálfgefin virkni hennar … þar sem hengingin í morgun hafði ekkert með réttlæti að gera og rústar, ásamt aðdragandanum, öllum vestrænum hugmyndum um réttarfar, hvar liggja þá pólitísku klókindin í henni? Eða hverjir leggja niður vopnin nú þegar búið er að hengja vonda manninn í miðjum réttarhöldum?
Ég vildi að textinn hér að ofan lyktaði meira af lögfræði eða einhverju.
30.12.06
29.12.06
Ó þjóð mín þjóð!
Mér er sama hvað fyrirtæki heita. Mér er sama hvaðan úr heiminum þeir sem kaupa áfengi fyrir unglinga koma. Mér er alveg sama hvaða blaðamaður heldur áfram að vinna hvar og hvaða umbrotsmaður hættir. Á nýju ári vil ég að fjölmiðlar segi mér hvers vegna ég hef ekki aðgang að útlenskum vöxtum og hvaða gildu rök eru gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið ef nokkur en taki annars upp hanskann og berjist fyrir því að þetta land verði lagt niður.
Annars, þeim sem er annt um þjóðareinkenni: hér er þjóðareinkenni. Langt og ítarlegt.
Annars, þeim sem er annt um þjóðareinkenni: hér er þjóðareinkenni. Langt og ítarlegt.
Bezt
Hvort er betra, kvikmyndir eða bókmenntir? Skáldsögur eða heimspeki? Ég bið um einfalda heimsmynd, stigraðaða – í hvaða miðli er mestan sannleik að finna?
Annars: Ástin er måske blind en ekki heyrnarlaus, ótal ástarlög fara fram á það við hinn elskaða/hina elskuðu að hann eða hún hætti að tala: You say it best when you say nothing at all, er eitt stef sem ótal tilbrigði finnast við. Don't speak var kannski ekki ástarjátning … Stille, stille söng einhver við lag eftir Mozart … er þetta ekki eitthvað?
Ég er ekki nema óákveðið fornafn.
Nýir hlekkir hér fyrir neðan.
Annars: Ástin er måske blind en ekki heyrnarlaus, ótal ástarlög fara fram á það við hinn elskaða/hina elskuðu að hann eða hún hætti að tala: You say it best when you say nothing at all, er eitt stef sem ótal tilbrigði finnast við. Don't speak var kannski ekki ástarjátning … Stille, stille söng einhver við lag eftir Mozart … er þetta ekki eitthvað?
Ég er ekki nema óákveðið fornafn.
Nýir hlekkir hér fyrir neðan.
Heimili mitt er góður staður að vera á
Til er einhver óljós saga af óljósum gagnrýnanda sem varð fyrir því einhvern veginn að einhver nýumfjallaður höfundur hrækti á hann á götu. Óljóst er fyrir hversu mörgum árum þetta gerðist en því er ekki að neita að ég fann fyrir löngun til að gera gagnrýnanda eitthvað ljótt, sem ég gekk framhjá í dag, í Bankastrætinu … ég stillti mig ekki beinlínis um það heldur ólgaði blóðið svo í æðum mér að ég varð ófær um að svo mikið sem kinka kolli til kunnugra næsta hálftímann. Lamaður af beiskju. Ekki gott, vinna úr þessu, jóga eða afró-dansar … einhvers er þörf. Boxpúða í eldhúsið.
Einhver eitthvað alltaf. Sumir stundum. Alls ekki, alls ekki! Svo ég stílvitni í kunningjakonu mína. Kannski alltaf héðan af. Hispurs. Gott. Eitthvað hrrr …
Einhver eitthvað alltaf. Sumir stundum. Alls ekki, alls ekki! Svo ég stílvitni í kunningjakonu mína. Kannski alltaf héðan af. Hispurs. Gott. Eitthvað hrrr …
25.12.06
Jólagrautur
Jólatíðindi af ljóðum: Ítalskt skáld fékk loksins að deyja – Piergiorgio Welby hét hann, það, skáldið, ég þekki því miður ekkert til hans og finn í fljótu bragði ekki ljóðin hans, en hér er þýðing á bréfi sem hann sendi forseta Ítalíu fyrir nokkru.
Allt um það, ég ætlaði í raun bara að minnast á bókaverslunina við Laugaveg þar sem ég keypti allt sem mig vantaði á Þorláksmessu, meira eða minna. Ég greiddi fyrir varninginn við kassa sem settur hafði verið upp í tilefni jóla, fyrir framan ljóðabóka- og orðabókahilluna. Ekki að ástæða sé til að ætla að nokkur myndi gefa ljóðabækur liðinna ára í jólagjöf … ekki að ástæða sé til neins yfirleitt. Og mér var greiði gerður – afgreiddur hratt og örugglega, engin biðröð. Ekki að blablabla, sama um ljóð, hvað, ha? Annars: Allir ættu að finna fyrir stílískri öfund til þessa hér.
Gleðileg jól, frá Arnarsmára, Kópavogi.
Allt um það, ég ætlaði í raun bara að minnast á bókaverslunina við Laugaveg þar sem ég keypti allt sem mig vantaði á Þorláksmessu, meira eða minna. Ég greiddi fyrir varninginn við kassa sem settur hafði verið upp í tilefni jóla, fyrir framan ljóðabóka- og orðabókahilluna. Ekki að ástæða sé til að ætla að nokkur myndi gefa ljóðabækur liðinna ára í jólagjöf … ekki að ástæða sé til neins yfirleitt. Og mér var greiði gerður – afgreiddur hratt og örugglega, engin biðröð. Ekki að blablabla, sama um ljóð, hvað, ha? Annars: Allir ættu að finna fyrir stílískri öfund til þessa hér.
Gleðileg jól, frá Arnarsmára, Kópavogi.
23.12.06
Að siðustu
Eftirmáli við jólauppgjör:
Sú hugmynd kom upp innan Nýhil að veita gagnrýnendaverðlaunin, en þetta árið held ég að megi fullyrða að enginn gagnrýnandi sé þeirra verðugur. Gagnrýnirýni væri hugsanleg, og jafnvel stjörnudómar, en ég er ekki viss um að nokkur gagnrýnandi hafi áunnið sér fullt hús. En það var ekki þetta sem ég ætlaði að segja, nú dríf ég mig að efninu því ég finn alla vöðva líkamans spennast upp eftir því sem klukkan nálgast eitthvað og allt sem ég á eftir að kaupa! (Afsakaðu, ég gleymdi víst að vinna mér inn tekjur, geturðu lánað mér fyrir kaffibollanum?) Ég ætlaði að segja:
Viðbrögð þeirra aðila íslenskra bókmennta sem standa nú hinu megin við fertugt, við fyrirbærinu Nýhil og útgáfu þess, bera vott um einhvern sjúkleika. Að því leyti, hið minnsta, sem drjúgur hópur fólks grettir sig þegar hópurinn er nefndur á nafn hefur Nýhil, til góðs eða ills, gerst.
Gleðileg jól kæru vinir til sjávar og sveita,
Haukur Már.
Sú hugmynd kom upp innan Nýhil að veita gagnrýnendaverðlaunin, en þetta árið held ég að megi fullyrða að enginn gagnrýnandi sé þeirra verðugur. Gagnrýnirýni væri hugsanleg, og jafnvel stjörnudómar, en ég er ekki viss um að nokkur gagnrýnandi hafi áunnið sér fullt hús. En það var ekki þetta sem ég ætlaði að segja, nú dríf ég mig að efninu því ég finn alla vöðva líkamans spennast upp eftir því sem klukkan nálgast eitthvað og allt sem ég á eftir að kaupa! (Afsakaðu, ég gleymdi víst að vinna mér inn tekjur, geturðu lánað mér fyrir kaffibollanum?) Ég ætlaði að segja:
Viðbrögð þeirra aðila íslenskra bókmennta sem standa nú hinu megin við fertugt, við fyrirbærinu Nýhil og útgáfu þess, bera vott um einhvern sjúkleika. Að því leyti, hið minnsta, sem drjúgur hópur fólks grettir sig þegar hópurinn er nefndur á nafn hefur Nýhil, til góðs eða ills, gerst.
Gleðileg jól kæru vinir til sjávar og sveita,
Haukur Már.
GGG
Þrettánda og síðasta paragraf jólauppgjörs:
Hvaða skáldsögu síðustu missera er þorandi að bera saman við bókmenntaverk Galíleós Galílei?
Og hvenær verður Galíleó annars þýddur?
Hvaða skáldsögu síðustu missera er þorandi að bera saman við bókmenntaverk Galíleós Galílei?
Og hvenær verður Galíleó annars þýddur?
Einn, tveir og kó!
12. paragraf jólauppgjörsins:
Útgefendur hafa verið værukærir – og kreðsan/forlagið/tilraunatextaverið Nýhil þar með talið. Bókin er enn eina sjáanlega leiðin til að hafa tekjur af framleiðslu texta – annars vegar er hún hlutur sem má selja, hins vegar er hún lykill að ritlaunum. En helsti merkingarauki bókarinnar við innihald hennar, textann, er hins vegar einhvers konar monúmentalismi, rómantík, íhald – að gefa út bók, frekar en til dæmis blogga, halda úti vefriti, senda út tölvuskeyti, er undanlátssemi við horfna samfélagshætti. Bók er nú blæti og bráðum verður hún ekkert nema blæti. Og hættan er sú að við höldum samt öll áfram að kóa, gefa þær út eins og ekkert hafi í skorist, til að eiga fyrir húsaleigu og tignarröð. En komum upp um okkur og þær þess á milli með því að vera aðeins snjallari í útvarpinu, hafa langtum meiri áhrif með blaðagrein, ganga fullnægðari burt frá góðu bloggi en úr prentsmiðjunni.
Og þetta er sennilega vafasamasta efnisgreinin, því um leið veit ég að stærri verk gegna hlutverki, þó ekki sé nema fyrir höfundinn sjálfan, og ég er ekki viss um að maður gangi fullnægðari frá góðu bloggi en prentsmiðjunni. Þessi texti þarf að eiga sér stað fyrir því, og ef til vill rétt að líta svo á að hann sé skrifaður af tölvu frekar en mér.
Útgefendur hafa verið værukærir – og kreðsan/forlagið/tilraunatextaverið Nýhil þar með talið. Bókin er enn eina sjáanlega leiðin til að hafa tekjur af framleiðslu texta – annars vegar er hún hlutur sem má selja, hins vegar er hún lykill að ritlaunum. En helsti merkingarauki bókarinnar við innihald hennar, textann, er hins vegar einhvers konar monúmentalismi, rómantík, íhald – að gefa út bók, frekar en til dæmis blogga, halda úti vefriti, senda út tölvuskeyti, er undanlátssemi við horfna samfélagshætti. Bók er nú blæti og bráðum verður hún ekkert nema blæti. Og hættan er sú að við höldum samt öll áfram að kóa, gefa þær út eins og ekkert hafi í skorist, til að eiga fyrir húsaleigu og tignarröð. En komum upp um okkur og þær þess á milli með því að vera aðeins snjallari í útvarpinu, hafa langtum meiri áhrif með blaðagrein, ganga fullnægðari burt frá góðu bloggi en úr prentsmiðjunni.
Og þetta er sennilega vafasamasta efnisgreinin, því um leið veit ég að stærri verk gegna hlutverki, þó ekki sé nema fyrir höfundinn sjálfan, og ég er ekki viss um að maður gangi fullnægðari frá góðu bloggi en prentsmiðjunni. Þessi texti þarf að eiga sér stað fyrir því, og ef til vill rétt að líta svo á að hann sé skrifaður af tölvu frekar en mér.
Heimsendir er enginn endir
Ellefta:
Bráðum verður bókin dauð svo eftir stendur ekkert nema rómantíkin, blætið og tignarröðin. Nú má halda því fram, eins og einhverjir listfræðingar hafa viljað meina um málverkið, leikhúsið og svo framvegis, að það sé þá fyrst þegar miðill er laus undan þeirri kvöð að vera praktískur, þarfur, skynsamlegur, sem hann fær þróast sem listmiðill. Enda hefur og orðið mikil aukning á framleiðslu listamanna á „bókverkum“ – þar sem gripurinn sjálfur er höfuðatriði, með mismikilli íhlutun texta. Það kemur eiginlega ritstörfum, því að raða saman orðum, ekki við. Orðum verður raðað saman, texti mun gerast, þetta snýst allt samt.
Hér ætti eiginlega að fæðast heil grein, þetta kemur málinu við en leitar þó í aðra átt: bókin stendur tæknilega á tímamótum. Þrátt fyrir – og kannski í ljósi – alls óráðshjals um notalegheitin við að fletta í síðum og krota á spássíur er engin ástæða til að ætla að lestur verði það sama eftir fimmtíu ár og hann er í dag, því hann er ekki það sama í dag og fyrir fimmtíu árum. Adorno – eða var það Gadamer? – einhver Þjóðverji setti sig harkalega á móti því að Platón væri gefinn út í kilju fyrir einhverjum áratugum síðan, því það væri einfaldlega ekki það sama. Rétt, það er ekki það sama, lestur breytist með dreifingarmiðlinum, en mikilvægur lærdómur sem draga má af öllu er að breytingar eru ekki heimsendir. Eða, sumsé, heimsendir er enginn endir.
Bráðum verður bókin dauð svo eftir stendur ekkert nema rómantíkin, blætið og tignarröðin. Nú má halda því fram, eins og einhverjir listfræðingar hafa viljað meina um málverkið, leikhúsið og svo framvegis, að það sé þá fyrst þegar miðill er laus undan þeirri kvöð að vera praktískur, þarfur, skynsamlegur, sem hann fær þróast sem listmiðill. Enda hefur og orðið mikil aukning á framleiðslu listamanna á „bókverkum“ – þar sem gripurinn sjálfur er höfuðatriði, með mismikilli íhlutun texta. Það kemur eiginlega ritstörfum, því að raða saman orðum, ekki við. Orðum verður raðað saman, texti mun gerast, þetta snýst allt samt.
Hér ætti eiginlega að fæðast heil grein, þetta kemur málinu við en leitar þó í aðra átt: bókin stendur tæknilega á tímamótum. Þrátt fyrir – og kannski í ljósi – alls óráðshjals um notalegheitin við að fletta í síðum og krota á spássíur er engin ástæða til að ætla að lestur verði það sama eftir fimmtíu ár og hann er í dag, því hann er ekki það sama í dag og fyrir fimmtíu árum. Adorno – eða var það Gadamer? – einhver Þjóðverji setti sig harkalega á móti því að Platón væri gefinn út í kilju fyrir einhverjum áratugum síðan, því það væri einfaldlega ekki það sama. Rétt, það er ekki það sama, lestur breytist með dreifingarmiðlinum, en mikilvægur lærdómur sem draga má af öllu er að breytingar eru ekki heimsendir. Eða, sumsé, heimsendir er enginn endir.
Þekkt viðleitni texta til að gerast
Tíunda paragraf:
Ásetningur hefur alltaf eitthvað með kynlíf að gera. Sá íslenski samtímatexti sem helst hefur sorðið sjálfan mig og sáð er: Víðsjárpistlar Eiríks Guðmundssonar, bloggfærslur Ingólfs Rafauga – á dögunum gerði væntanleg kennslubók hans í stærðfræði líka eitthvað fyrir mig – ljóðaupplestrar Eiríks Arnar og sjálfs mín þegar Íraksstríðið var að hefjast, bókin Af stríði, og nú Hannes. Texti sem þarf svo mikið að verða að hann megnar ekki að bíða eftir að verða bók. Hvað þá skáldsaga.
Ásetningur hefur alltaf eitthvað með kynlíf að gera. Sá íslenski samtímatexti sem helst hefur sorðið sjálfan mig og sáð er: Víðsjárpistlar Eiríks Guðmundssonar, bloggfærslur Ingólfs Rafauga – á dögunum gerði væntanleg kennslubók hans í stærðfræði líka eitthvað fyrir mig – ljóðaupplestrar Eiríks Arnar og sjálfs mín þegar Íraksstríðið var að hefjast, bókin Af stríði, og nú Hannes. Texti sem þarf svo mikið að verða að hann megnar ekki að bíða eftir að verða bók. Hvað þá skáldsaga.
Skyldur dansa
Níunda paragraf:
Hannes, nóttin er blá mamma, eru ekki einu bókmenntatíðindi ársins, ekki einu skilaboðin um að formbreytingar séu aðkallandi, yfirvofandi jafnvel, því það er margfalda metsölubókin Draumalandið líka. Hún er ekki bara óvenjuleg bók miðað við aðra íslenska útgáfu síðustu missera, heldur er útgáfa hennar öll óvenjuleg: útgáfutími, útgáfuhátíðin í Borgarleikhúsinu, þar sem höfundur fer með kynningu að hætti forstjóra Apple computers inc. Formeinkenni verksins ná langt út fyrir bókina sjálfa – allt verkið miðast við að beita framsetningarhætti sem er kunnuglegur úr öðru samhengi en því sem kallast „bókmenntanna“ til að koma efni á framfæri. Einmitt þannig er í báðum tilfellum um bókmenntir að ræða. Grundvallarforsenda þeirra er ekki værukær virðing fyrir ramma fyrri verka, heldur áflog við heim. Að því leyti, semsagt hvað varðar anda, ásetning og virkni, stöðu verksins í heiminum, má setja Hannes og Draumalandið í sama flokk og bókmenntaverk Dantes og Galileós Galílei. Allt í einu man ég líka eftir barnaplötu með Halla og Ladda þar sem einhver fígúra hrópar undan nálinni: Á! Á! Hættu að rispa mig, snúðu plötunni við, snúðu henni við! Eitthvað í þá veruna. Hér verður ekki reynt að stigraða þessum verkum innan flokksins, en þau eru öll bókmenntir í þeirri merkingu að vera meðvituð um sjálf sig sem texta með ásetning í heiminum – og sveigja miðilinn og formið undir þennan ásetning. Í svipinn man ég hins vegar ekki eftir íslenskri skáldsögu sem fengi að fylla þennan flokk, nema ef vera skyldi Tómas Jónsson, metsölubók.
Og athugasemdir: Ég á ekki við að allar íslenskar skáldsögur séu annars lélegar. Margar eru einmitt góðar, sumar þrusugóðar, einhverjar hafa jafnvel hlutverki að gegna, skipta máli. Áhyggjudúkkur Steinars Braga gerðist jafnvel. Ég á ekki einu sinni við að höfundarnir séu að gera neitt vitlaust, ættu að vera öðruvísi höfundar eða öðruvísi fólk. En einhvers staðar, frá forleggjara, höfundi eða öðrum aðila að íslenskum bókmenntum er aðkallandi þörf á viljanum til átaka eða núnings til að steypa hreinlega skáldsögunni, eins og við þekkjum hana, af stóli. Til að höfuðatriði verði ekki hversu góður einhver er í einhverju, einmitt nákvæmlega því að skrifa sögu, heldur hvað textinn gerir fyrir hugsunina, tungumálið – lesandann sem þátttakanda í samfélagi. Ef til vill er þetta ekki eina hlutverk skáldskapar, áreiðanlega ekki. Á vondum degi má jafnvel halda því fram að í heimi vellandifáránleika gegni hann einkum því hlutverki að varðveita eitthvað sem við getum kallað mennsku þar til rofar til, þannig að þegar rofar til og almennur áhugi myndast fyrir tilvist verði þarna sjóður að leita í. Á góðum degi sýnist manni hins vegar að þetta sé alls ekki nóg – og uppákoma eins og Hannes er einmitt vísbending um það, sem ber að taka býsna alvarlega. Geti texti á annað borð gerst, eins og virðist nú vera tilfellið, á eigin vegum, þá er einhvers konar skylda að láta hann gerast.
Einhvers konar skylda, því þetta orð er til vandræða og ég vildi gjarna líka halda því fram að skáldskapur sé staður til að hlýða engum skyldum.
Hannes, nóttin er blá mamma, eru ekki einu bókmenntatíðindi ársins, ekki einu skilaboðin um að formbreytingar séu aðkallandi, yfirvofandi jafnvel, því það er margfalda metsölubókin Draumalandið líka. Hún er ekki bara óvenjuleg bók miðað við aðra íslenska útgáfu síðustu missera, heldur er útgáfa hennar öll óvenjuleg: útgáfutími, útgáfuhátíðin í Borgarleikhúsinu, þar sem höfundur fer með kynningu að hætti forstjóra Apple computers inc. Formeinkenni verksins ná langt út fyrir bókina sjálfa – allt verkið miðast við að beita framsetningarhætti sem er kunnuglegur úr öðru samhengi en því sem kallast „bókmenntanna“ til að koma efni á framfæri. Einmitt þannig er í báðum tilfellum um bókmenntir að ræða. Grundvallarforsenda þeirra er ekki værukær virðing fyrir ramma fyrri verka, heldur áflog við heim. Að því leyti, semsagt hvað varðar anda, ásetning og virkni, stöðu verksins í heiminum, má setja Hannes og Draumalandið í sama flokk og bókmenntaverk Dantes og Galileós Galílei. Allt í einu man ég líka eftir barnaplötu með Halla og Ladda þar sem einhver fígúra hrópar undan nálinni: Á! Á! Hættu að rispa mig, snúðu plötunni við, snúðu henni við! Eitthvað í þá veruna. Hér verður ekki reynt að stigraða þessum verkum innan flokksins, en þau eru öll bókmenntir í þeirri merkingu að vera meðvituð um sjálf sig sem texta með ásetning í heiminum – og sveigja miðilinn og formið undir þennan ásetning. Í svipinn man ég hins vegar ekki eftir íslenskri skáldsögu sem fengi að fylla þennan flokk, nema ef vera skyldi Tómas Jónsson, metsölubók.
Og athugasemdir: Ég á ekki við að allar íslenskar skáldsögur séu annars lélegar. Margar eru einmitt góðar, sumar þrusugóðar, einhverjar hafa jafnvel hlutverki að gegna, skipta máli. Áhyggjudúkkur Steinars Braga gerðist jafnvel. Ég á ekki einu sinni við að höfundarnir séu að gera neitt vitlaust, ættu að vera öðruvísi höfundar eða öðruvísi fólk. En einhvers staðar, frá forleggjara, höfundi eða öðrum aðila að íslenskum bókmenntum er aðkallandi þörf á viljanum til átaka eða núnings til að steypa hreinlega skáldsögunni, eins og við þekkjum hana, af stóli. Til að höfuðatriði verði ekki hversu góður einhver er í einhverju, einmitt nákvæmlega því að skrifa sögu, heldur hvað textinn gerir fyrir hugsunina, tungumálið – lesandann sem þátttakanda í samfélagi. Ef til vill er þetta ekki eina hlutverk skáldskapar, áreiðanlega ekki. Á vondum degi má jafnvel halda því fram að í heimi vellandifáránleika gegni hann einkum því hlutverki að varðveita eitthvað sem við getum kallað mennsku þar til rofar til, þannig að þegar rofar til og almennur áhugi myndast fyrir tilvist verði þarna sjóður að leita í. Á góðum degi sýnist manni hins vegar að þetta sé alls ekki nóg – og uppákoma eins og Hannes er einmitt vísbending um það, sem ber að taka býsna alvarlega. Geti texti á annað borð gerst, eins og virðist nú vera tilfellið, á eigin vegum, þá er einhvers konar skylda að láta hann gerast.
Einhvers konar skylda, því þetta orð er til vandræða og ég vildi gjarna líka halda því fram að skáldskapur sé staður til að hlýða engum skyldum.
McSweeney's danser
Áttunda:
Einhver skemmtilegasta textaframleiðsla Bandaríkjanna fer nú fram hjá og kringum forlagið McSweeney's. Á köflum virðist manni sem skáldsagnaútgáfa forlagsins sé fyrst og fremst til þess ætluð að það sé tekið alvarlega – skáldsögur eru nafnspjöld forlaganna – hin raunverulega krassandi tilraunastarfsemi sem gæti skilið eitthvað eftir í sögu bókmennta og hugsunar fer fram í öðrum miðlum: stuttir prósar forlagshöfunda bera af, það neistar af því er höfundarnir fíflast með form sem allajafna eru ekki álitin bókmenntaleg: skólapróf, sjálfspróf, kvartanir sendar til stórfyrirtækja. Bókaverslun McSweeney's selur blaðsíður úr gömlum bókum eftir vigt, pund fyrir pund, um leið og forlagið nostrar af alúð og jafnvel yfirgengilegri rómantík við eigið prentverk. Draumaforlagið er með gereyðingarsóla undir öðrum fæti og sáningartraktor undir hinum en hættir ekki að arka.
Við þetta paragraf er því að bæta að fyrsta skáldsaga forleggjarans Dave Eggers, sú eina sem ég hef lesið, Staggering Masterpiece of a eitthvað genius var ekki beinlínis öll góð. Formálahrúguna að henni ætti að gefa út í framtíðinni staka, eins og Orðræðu um aðferð eftir Descartes, inngang að vísindariti sem sjálft hefur ekkert vægi í dag. Sagan sem fór á eftir hundrað blaðsíðna formálaþvælunni var klassískt amerískt kynslóðamelódrama. En síðurnar hundrað voru raunverulega texti, það er, þær gerðust.
Einhver skemmtilegasta textaframleiðsla Bandaríkjanna fer nú fram hjá og kringum forlagið McSweeney's. Á köflum virðist manni sem skáldsagnaútgáfa forlagsins sé fyrst og fremst til þess ætluð að það sé tekið alvarlega – skáldsögur eru nafnspjöld forlaganna – hin raunverulega krassandi tilraunastarfsemi sem gæti skilið eitthvað eftir í sögu bókmennta og hugsunar fer fram í öðrum miðlum: stuttir prósar forlagshöfunda bera af, það neistar af því er höfundarnir fíflast með form sem allajafna eru ekki álitin bókmenntaleg: skólapróf, sjálfspróf, kvartanir sendar til stórfyrirtækja. Bókaverslun McSweeney's selur blaðsíður úr gömlum bókum eftir vigt, pund fyrir pund, um leið og forlagið nostrar af alúð og jafnvel yfirgengilegri rómantík við eigið prentverk. Draumaforlagið er með gereyðingarsóla undir öðrum fæti og sáningartraktor undir hinum en hættir ekki að arka.
Við þetta paragraf er því að bæta að fyrsta skáldsaga forleggjarans Dave Eggers, sú eina sem ég hef lesið, Staggering Masterpiece of a eitthvað genius var ekki beinlínis öll góð. Formálahrúguna að henni ætti að gefa út í framtíðinni staka, eins og Orðræðu um aðferð eftir Descartes, inngang að vísindariti sem sjálft hefur ekkert vægi í dag. Sagan sem fór á eftir hundrað blaðsíðna formálaþvælunni var klassískt amerískt kynslóðamelódrama. En síðurnar hundrað voru raunverulega texti, það er, þær gerðust.
Framíköll og læti
Sjöunda paragraf, nenni ekki að bæta við þetta, sestur með Bjarna Klemenz á Hressó, búnir að barma okkur hvor yfir sínum gagnrýnandanum og rifja upp aðrar sláturtíðir:
Á 19. öld eru merkustu skáldsögur gefnar út í tímaritum eða sem tímarit, iðulega framleidd og dreift af skáldunum sjálfum. Sú er raunin með helstu bækur Charles Dickens, sem var sjálfur útgefandi og ritstjóri tímaritanna sem bækur hans birtust í. Þar þróuðust þær í togstreitu milli skálds og lesenda, sem svöruðu nýjum köflum með bréfum til höfundarins, báðu hann að láta þessa eða hina persónuna ekki deyja, láta þetta eða hitt gerast, létu sig verkið varða, stunduðu framíköll til rithöfundarins og létu öllum illum látum. Bókin var tekin saman eftir á, ýmist af útgefenda eða lesendum, enda virðist bókband hafa verið nokkuð útbreidd tómstundaiðja langt fram á 20. öld.
Á 19. öld eru merkustu skáldsögur gefnar út í tímaritum eða sem tímarit, iðulega framleidd og dreift af skáldunum sjálfum. Sú er raunin með helstu bækur Charles Dickens, sem var sjálfur útgefandi og ritstjóri tímaritanna sem bækur hans birtust í. Þar þróuðust þær í togstreitu milli skálds og lesenda, sem svöruðu nýjum köflum með bréfum til höfundarins, báðu hann að láta þessa eða hina persónuna ekki deyja, láta þetta eða hitt gerast, létu sig verkið varða, stunduðu framíköll til rithöfundarins og létu öllum illum látum. Bókin var tekin saman eftir á, ýmist af útgefenda eða lesendum, enda virðist bókband hafa verið nokkuð útbreidd tómstundaiðja langt fram á 20. öld.
Darraður
Sjötta paragraf:
Og textinn er að gerast. Rafauga. Tregawöttin tíu þúsund. Textinn fer sínar eigin leiðir.
– hér var ég spældur að ég mundi í svipinn ekki fleiri slóðir þar sem látlaust má finna eitthvað geðveikt krassandi. Sem drægi eilítið úr vægi þess sem ég segi, ef mér þætti nógu mikið til raunveruleikans koma.
Og textinn er að gerast. Rafauga. Tregawöttin tíu þúsund. Textinn fer sínar eigin leiðir.
– hér var ég spældur að ég mundi í svipinn ekki fleiri slóðir þar sem látlaust má finna eitthvað geðveikt krassandi. Sem drægi eilítið úr vægi þess sem ég segi, ef mér þætti nógu mikið til raunveruleikans koma.
Draumur að vera með dáta
Fimmta paragraf er hér að neðan. Lestur greinar ef þessum toga hlýtur, ef nokkuð er að marka greinina á annað borð, að nokkru leyti að beinast að persónunni á bakvið textann og því ætla ég að nota athugasemdirnar hér umleikis til að drekka þær í mig eins og svampur og hrinda frá mér eins og teflon.
Mér er ljóst að sannleikurinn í paragrafinu er takmarkaður. Vitaskuld eru bækur lesnar, sumar mikið og almennilega, og sumir höfundar bera sín höfuðföt, skikkjur og barmmerki af þeim glæsibrag sem aðeins finnst hjá þeim sem skarað hafa fram úr í orrustu. Rétt eins og til eru þingmenn sem láta sig pólitík varða. Hins vegar er ekki sterk, hvað þá alger, fylgni milli frammistöðu eða mikilvægi háðra orrusta og tignarröðunar. Kannski er þetta sjálfgefið, en satt og þá hugsanlega þess vert að benda á það fyrir því – en ef til vill er langtum róttækari afstaða æskileg en sú að greina skekkju í tignarröðinni: þó að höfundurinn sé svo löngu dauður að hann er genginn aftur má kannski láta sig dreyma með Calvino, í greininni Cybernetics and Literature, um þá daga er bækur verða skrifaðar af tölvum, svo lestur verður aftur sú lykilstund texta sem hann ætti að vera.
Mér er líka ljóst að ég er sjálfur óðfús þátttakandi í öllum tignarröðum sem veita mér nokkra upphefð. En mér líkaði ágætlega við blaðamanninn sem á dögunum sagði að ef allir byggju í glerhúsum gæti þó einhver þurft að kasta steinum. Enginn er verri þó hann vökni og svo framvegis.
En fimmta paragraf er svohljóðandi:
Áherslan á tiltekið bókmenntaform, tiltekna útgáfuhætti og krossaprófsumfjöllun hefur í för með sér hættu á því að hið sjálf-kanóniserandi útgáfustarf missi tengsl við framleiðslu hugsunar í landinu, á sama hátt og stjórnmálaflokkar virðast geta misst tengsl við pólitík. Útgefnar síður sinnum sölutölur samasem rendur og skildir framan á jakkaboðunginn samasem aukið vægi pistla, greinaskrifa og viðtala. Höfundar koma því frá sér sem þeir hafa að segja í greinum og viðtölum, á blogginu sínu eða í útvarpsþáttum – þar sem þeir leiftra jafnvel af þeirri snilld sem aðeins sprettur af átökum og viðnámi við heim, en nota bækurnar orðunum til virðisauka. Svona virka stöðuveitingar innan akademískra stofnana: orð prófessorsins vega þyngra en orð dósentsins. Sú hætta er í það minnsta aðsteðjandi, og jafnvel að nokkru leyti þegar raunveruleiki, að eftir sitji rithöfundarnir með heiðurssessinn, þekkt andlit, birtingarrétt í slúðurdálkum, frátekin sæti á tilteknum börum – rétt eins og þingmenn – án þess að gefa það til samfélagsins sem stöðuveitingin átti að launa, það sem þeir sjálfir og aðrir hafa gegnum tíðina ætlað þeim. Sú hætta er aðsteðjandi að textinn gerist einhvers staðar allt annars staðar.
Og rétt að bæta því við að eftir jól fer ég áreiðanlega á bömmer yfir sölutölum Svavars Péturs, jájá.
Mér er ljóst að sannleikurinn í paragrafinu er takmarkaður. Vitaskuld eru bækur lesnar, sumar mikið og almennilega, og sumir höfundar bera sín höfuðföt, skikkjur og barmmerki af þeim glæsibrag sem aðeins finnst hjá þeim sem skarað hafa fram úr í orrustu. Rétt eins og til eru þingmenn sem láta sig pólitík varða. Hins vegar er ekki sterk, hvað þá alger, fylgni milli frammistöðu eða mikilvægi háðra orrusta og tignarröðunar. Kannski er þetta sjálfgefið, en satt og þá hugsanlega þess vert að benda á það fyrir því – en ef til vill er langtum róttækari afstaða æskileg en sú að greina skekkju í tignarröðinni: þó að höfundurinn sé svo löngu dauður að hann er genginn aftur má kannski láta sig dreyma með Calvino, í greininni Cybernetics and Literature, um þá daga er bækur verða skrifaðar af tölvum, svo lestur verður aftur sú lykilstund texta sem hann ætti að vera.
Mér er líka ljóst að ég er sjálfur óðfús þátttakandi í öllum tignarröðum sem veita mér nokkra upphefð. En mér líkaði ágætlega við blaðamanninn sem á dögunum sagði að ef allir byggju í glerhúsum gæti þó einhver þurft að kasta steinum. Enginn er verri þó hann vökni og svo framvegis.
En fimmta paragraf er svohljóðandi:
Áherslan á tiltekið bókmenntaform, tiltekna útgáfuhætti og krossaprófsumfjöllun hefur í för með sér hættu á því að hið sjálf-kanóniserandi útgáfustarf missi tengsl við framleiðslu hugsunar í landinu, á sama hátt og stjórnmálaflokkar virðast geta misst tengsl við pólitík. Útgefnar síður sinnum sölutölur samasem rendur og skildir framan á jakkaboðunginn samasem aukið vægi pistla, greinaskrifa og viðtala. Höfundar koma því frá sér sem þeir hafa að segja í greinum og viðtölum, á blogginu sínu eða í útvarpsþáttum – þar sem þeir leiftra jafnvel af þeirri snilld sem aðeins sprettur af átökum og viðnámi við heim, en nota bækurnar orðunum til virðisauka. Svona virka stöðuveitingar innan akademískra stofnana: orð prófessorsins vega þyngra en orð dósentsins. Sú hætta er í það minnsta aðsteðjandi, og jafnvel að nokkru leyti þegar raunveruleiki, að eftir sitji rithöfundarnir með heiðurssessinn, þekkt andlit, birtingarrétt í slúðurdálkum, frátekin sæti á tilteknum börum – rétt eins og þingmenn – án þess að gefa það til samfélagsins sem stöðuveitingin átti að launa, það sem þeir sjálfir og aðrir hafa gegnum tíðina ætlað þeim. Sú hætta er aðsteðjandi að textinn gerist einhvers staðar allt annars staðar.
Og rétt að bæta því við að eftir jól fer ég áreiðanlega á bömmer yfir sölutölum Svavars Péturs, jájá.
Næringarfræði
Fjórða paragraf get ég birt nokkuð athugasemdalaust:
Þetta bókmenntamat er ekki óskylt einkunnagjöf í skólakerfinu og lifir í, ef ekki ríkum þá allavega vandræðalitlum, samhljómi við áherslu á tiltekin bókmenntaform, einkum skáldsöguna, nánar tiltekið hina íslensku skáldsögu. Íslenska skáldsagan er, samkvæmt orðsins hljóðan, einkum saga, ólíkt til dæmis því sem heitir nóvel og er vel þekkt bókmenntaform í öðrum löndum: nóvelum er einkum ætlað að vera nýmæli. Máttleysi íslenskra bókmennta til að takast á við nýmæli birtist þó sennilega skýrast í umfjöllun um ljóðabækur, þar sem litla ef nokkra fótfestu er að finna í tilteknu formi, og hið eina raunverulega tæka mat er hvort bókin „kikkar“. Frammi fyrir nýstárlegum ljóðabókum flýja flestir gagnrýnendur á slóðir kennivalds og rifja upp stöðu höfundar: já, pítsur þykja mér góðar. Í raun nytu bókmenntir góðs af því að gagnrýnendur tækju sér þá sem skrifa um veitingastaði til fyrirmyndar, en á sviði matseldar hafa Íslendingar verið afar opnir fyrir nýjungum, svo mjög raunar að eitt árið verður hvergi þverfótað fyrir sólþurrkuðum tómötum, það næsta fyrir rúkólasalati þó hér hafi ekkert grænmeti verið til nema kartöflur fyrir 20 árum – allir bíða spenntir eftir bragði ársins 2007.
Þetta bókmenntamat er ekki óskylt einkunnagjöf í skólakerfinu og lifir í, ef ekki ríkum þá allavega vandræðalitlum, samhljómi við áherslu á tiltekin bókmenntaform, einkum skáldsöguna, nánar tiltekið hina íslensku skáldsögu. Íslenska skáldsagan er, samkvæmt orðsins hljóðan, einkum saga, ólíkt til dæmis því sem heitir nóvel og er vel þekkt bókmenntaform í öðrum löndum: nóvelum er einkum ætlað að vera nýmæli. Máttleysi íslenskra bókmennta til að takast á við nýmæli birtist þó sennilega skýrast í umfjöllun um ljóðabækur, þar sem litla ef nokkra fótfestu er að finna í tilteknu formi, og hið eina raunverulega tæka mat er hvort bókin „kikkar“. Frammi fyrir nýstárlegum ljóðabókum flýja flestir gagnrýnendur á slóðir kennivalds og rifja upp stöðu höfundar: já, pítsur þykja mér góðar. Í raun nytu bókmenntir góðs af því að gagnrýnendur tækju sér þá sem skrifa um veitingastaði til fyrirmyndar, en á sviði matseldar hafa Íslendingar verið afar opnir fyrir nýjungum, svo mjög raunar að eitt árið verður hvergi þverfótað fyrir sólþurrkuðum tómötum, það næsta fyrir rúkólasalati þó hér hafi ekkert grænmeti verið til nema kartöflur fyrir 20 árum – allir bíða spenntir eftir bragði ársins 2007.
Fermingarbörnin
Þriðja paragraf greinarinnar sem ég sé núna að birtist vitaskuld afturábak með þessum hætti:
Á Íslandi hafa þeir einkum talist rithöfundar sem skrifa skáldsögur. Orðið rithöfundur er ívið tilkomumeira en enska orðið „writer“ – rithöfundur er ekki bara sá sem skrifar texta, heldur sá sem hefur máls á einhverju. Höfundur, upphafsmaður, upphafinn maður. Sá sem gefur út skáldsögu í fyrsta sinn verður og vitni að því á eigin skinni hvernig viðtökuferlið snýr ekki bara að bókinni heldur og, jafnvel fyrst og fremst, að höfundinum – desember er manndómsvígslumánuður. Annað hvort kanntu versin þín eða ekki – og kunnirðu þau ekki færðu ekki að fermast fyrr en að ári, með yngri krökkum. Það er: dómar litast af því að gagnrýnanda er einkum ætlað að leggja mat á hvort höfundurinn sé góður, ef hann er nýr, eða í stuði ef hann er þegar þekktur – en síður hvort textinn geti gert eitthvað fyrir mann.
Þetta paragraf og næsta litast vitaskuld af reynslu minni nú fyrir jólin, af bókinni minni sem hlaut afar misjafnar viðtökur. Tveir gagnrýnendur fögnuðu, tveir þrír tóku henni af semingi og einn gagnrýnandi ákvað að skeina sér á henni í staðinn fyrir að lesa hana.
Vitaskuld og blessunarlega eru gagnrýnendur á landinu sem sýna einkum verkinu áhuga. Umfjöllun Þórunnar Hrefnu í Víðsjá þótti mér til dæmis vel unnin og marktæk – og fannst hún einbeita sér að bókinni og textanum, það er, ef til vill, hegða sér sem guðfræðingur frekar en prestur.
Á Íslandi hafa þeir einkum talist rithöfundar sem skrifa skáldsögur. Orðið rithöfundur er ívið tilkomumeira en enska orðið „writer“ – rithöfundur er ekki bara sá sem skrifar texta, heldur sá sem hefur máls á einhverju. Höfundur, upphafsmaður, upphafinn maður. Sá sem gefur út skáldsögu í fyrsta sinn verður og vitni að því á eigin skinni hvernig viðtökuferlið snýr ekki bara að bókinni heldur og, jafnvel fyrst og fremst, að höfundinum – desember er manndómsvígslumánuður. Annað hvort kanntu versin þín eða ekki – og kunnirðu þau ekki færðu ekki að fermast fyrr en að ári, með yngri krökkum. Það er: dómar litast af því að gagnrýnanda er einkum ætlað að leggja mat á hvort höfundurinn sé góður, ef hann er nýr, eða í stuði ef hann er þegar þekktur – en síður hvort textinn geti gert eitthvað fyrir mann.
Þetta paragraf og næsta litast vitaskuld af reynslu minni nú fyrir jólin, af bókinni minni sem hlaut afar misjafnar viðtökur. Tveir gagnrýnendur fögnuðu, tveir þrír tóku henni af semingi og einn gagnrýnandi ákvað að skeina sér á henni í staðinn fyrir að lesa hana.
Vitaskuld og blessunarlega eru gagnrýnendur á landinu sem sýna einkum verkinu áhuga. Umfjöllun Þórunnar Hrefnu í Víðsjá þótti mér til dæmis vel unnin og marktæk – og fannst hún einbeita sér að bókinni og textanum, það er, ef til vill, hegða sér sem guðfræðingur frekar en prestur.
Hannes dansar
Ég held ég birti greinina hér og reyni að halda henni svo til haga: eina hugsun per paragraf, eitt paragraf per færslu.
Á eftir tilvitnuninni í Calvino þetta hér:
Hvað er bók – eða öllu heldur: hvað í fjandanum er bók? Það er, árið 2007. Spurningin endurlífgast í kringum útgáfu og vinsældir Hannesar - nóttin er blá mamma, en þó ekki í þeim skilningi sem ætla má í fyrstu. Spurningin snýst ekki um ISBN númer, blaðsíðufjölda og skilgreiningar, heldur hvaða hlutverki þessir tilteknu hlutir, bækur, blaðsíður með texta, bundnar í kjöl, gegna í lífum fólks, þegar langtum hagkvæmari leiðir eru til staðar til að koma merkingarbærum texta til viðtakenda. Hannes kemur málinu við vegna þess að einblöðungurinn rokselst, á 99 krónur stykkið, hefur meira að segja velt Arnaldi Indriðasyni úr sessi og situr í fyrsta sæti á sölulista Eymundsson yfir allar bækur. Og ætla má að nær allir sem kaupa einblöðinginn lesi hann allan og að hann hafi áhrif á þessa viðtakendur, áhrif sem í það minnsta að einhverju leyti eru beinlínis ljóðræn. Það er ekki fyrir vinsældir höfundar eða forlags, ekki fyrir ytri umbúnað, heldur eiginleika verksins sjálfs, sem það slær í gegn (þó ekki sé vandræðalaust hægt að skilja milli umbúnaðar og innihalds í þessu tilfelli). Þannig naglfestir samanbrotna ljósritið spurningamerki aftan við „stöðu bókarinnar“, en ég leyfi mér að fullyrða að almennt sé ekki litið svo á að seldar bækur í desember séu allar lesnar, og ekki heldur að þær seljist fyrst og fremst vegna eiginleika eða verðleika verkanna sjálfra, heldur hafi orðspor höfundar, kynningaherferðir og fleira utan verksins sjálfs í það minnsta jafn mikið að segja. Hannes er spurning um stöðu bókarinnar vegna þess að einmitt í þessum skilningi er hún ídeal bók, sjálf frummyndin stigin niður á búðarborðið: hún skiptir máli.
Á eftir tilvitnuninni í Calvino þetta hér:
Hvað er bók – eða öllu heldur: hvað í fjandanum er bók? Það er, árið 2007. Spurningin endurlífgast í kringum útgáfu og vinsældir Hannesar - nóttin er blá mamma, en þó ekki í þeim skilningi sem ætla má í fyrstu. Spurningin snýst ekki um ISBN númer, blaðsíðufjölda og skilgreiningar, heldur hvaða hlutverki þessir tilteknu hlutir, bækur, blaðsíður með texta, bundnar í kjöl, gegna í lífum fólks, þegar langtum hagkvæmari leiðir eru til staðar til að koma merkingarbærum texta til viðtakenda. Hannes kemur málinu við vegna þess að einblöðungurinn rokselst, á 99 krónur stykkið, hefur meira að segja velt Arnaldi Indriðasyni úr sessi og situr í fyrsta sæti á sölulista Eymundsson yfir allar bækur. Og ætla má að nær allir sem kaupa einblöðinginn lesi hann allan og að hann hafi áhrif á þessa viðtakendur, áhrif sem í það minnsta að einhverju leyti eru beinlínis ljóðræn. Það er ekki fyrir vinsældir höfundar eða forlags, ekki fyrir ytri umbúnað, heldur eiginleika verksins sjálfs, sem það slær í gegn (þó ekki sé vandræðalaust hægt að skilja milli umbúnaðar og innihalds í þessu tilfelli). Þannig naglfestir samanbrotna ljósritið spurningamerki aftan við „stöðu bókarinnar“, en ég leyfi mér að fullyrða að almennt sé ekki litið svo á að seldar bækur í desember séu allar lesnar, og ekki heldur að þær seljist fyrst og fremst vegna eiginleika eða verðleika verkanna sjálfra, heldur hafi orðspor höfundar, kynningaherferðir og fleira utan verksins sjálfs í það minnsta jafn mikið að segja. Hannes er spurning um stöðu bókarinnar vegna þess að einmitt í þessum skilningi er hún ídeal bók, sjálf frummyndin stigin niður á búðarborðið: hún skiptir máli.
Jájá, hún snýst, en dansar hún?
Nú eru jól, þá er best að sinna jólum … dæsti ég semsagt rétt í þessu við eldhúsborðið. Það er Þorláksmessa og hver á ekki eftir að kaupa eða búa til allar gjafirnar og allar kveðjurnar og finna skap við hæfi, jólaskap jafnvel.
Hvernig þrífur maður annars lyklaborð? Það væri þarft skref í átt að jólahreingerningu, það væri jafnvel jólahreingerning. Þegar lyklarnir eru að verða svartir af húðfitu eða einhverju?
Ég er búinn að vera að lesa Calvino … þýddi brot úr viðtali eftir hann í grein eftir mig, sem ég hika svo við að birta nokkurs staðar, því ég er enn ekki alveg sammála henni. Sem er samt undarleg krafa í garð sjálfs sín, að vera sammála því sem maður segir. Helsti kostur skáldskapar, maður þarf ekki að vera sammála honum. Þetta er brotið sem ég þýddi, í viðtali um bókmenntir og vísindi:
Þegar ég les Galíleó leita ég gjarna uppi þá kafla þar sem hann fjallar um tunglið. Þar birtist tunglið mannkyni í fyrsta sinn sem raunverulegt viðfang, gaumgæfilega lýst sem áþreifanlegum hlut – um leið og tunglið birtist finnur maður þó fyrir upplausn, jafnvel upphafningu, í tungumáli Galíleós. Og er spennan rís draga þessi göróttu orð mann upp með sér. … Þegar ég lýsti því yfir að Galíleó væri enn mesti rithöfundur Ítalíu stökk Carlo Cassola á fætur og sagði „Ha? Ég hélt að það væri Dante!“ Já, takk fyrir að fræða okkur. Í fyrsta lagi meinti ég „prósahöfundur,“ sem takmarkar valið við Machiavelli og Galíleó og hittir þá sjálfan mig á höfuðið, því mér er líka mjög annt um Machiavelli. Ég get sagt að ég nærist betur af Galíleó, miðað við þá tilteknu átt sem verk mín leita í núna – nákvæmri beitingu hans á tungumáli, vísindaljóðrænu ímyndunarafli hans, hvernig hann ályktar. En Galíleó, segir Cassola þá, var vísindamaður, ekki rithöfundur. Ég held að við eigum nokkuð hægt með að vísa þessum rökum frá. Á sama hátt, en í öðru menningarlegu samhengi, var höfundarverk Dantes alfræðilegs og heimsfræðilegs eðlis. Og hann reyndi líka að draga upp mynd af heiminum með því að skrifa orð. Þessi köllun liggur djúpt í ítölskum bókmenntum og hefur gengið í arf frá Dante til Galíleós: hugmyndin um bókmenntaverkið sem kort af heiminum og mögulegri þekkingu, um þekkingarþorsta sem hvatann til skrifa – guðfræði, galdrar, getgátur, alfræði geta öll komið að máli, náttúruvísindi eða umhleypingasýnir sjáandans.
Hvernig þrífur maður annars lyklaborð? Það væri þarft skref í átt að jólahreingerningu, það væri jafnvel jólahreingerning. Þegar lyklarnir eru að verða svartir af húðfitu eða einhverju?
Ég er búinn að vera að lesa Calvino … þýddi brot úr viðtali eftir hann í grein eftir mig, sem ég hika svo við að birta nokkurs staðar, því ég er enn ekki alveg sammála henni. Sem er samt undarleg krafa í garð sjálfs sín, að vera sammála því sem maður segir. Helsti kostur skáldskapar, maður þarf ekki að vera sammála honum. Þetta er brotið sem ég þýddi, í viðtali um bókmenntir og vísindi:
Þegar ég les Galíleó leita ég gjarna uppi þá kafla þar sem hann fjallar um tunglið. Þar birtist tunglið mannkyni í fyrsta sinn sem raunverulegt viðfang, gaumgæfilega lýst sem áþreifanlegum hlut – um leið og tunglið birtist finnur maður þó fyrir upplausn, jafnvel upphafningu, í tungumáli Galíleós. Og er spennan rís draga þessi göróttu orð mann upp með sér. … Þegar ég lýsti því yfir að Galíleó væri enn mesti rithöfundur Ítalíu stökk Carlo Cassola á fætur og sagði „Ha? Ég hélt að það væri Dante!“ Já, takk fyrir að fræða okkur. Í fyrsta lagi meinti ég „prósahöfundur,“ sem takmarkar valið við Machiavelli og Galíleó og hittir þá sjálfan mig á höfuðið, því mér er líka mjög annt um Machiavelli. Ég get sagt að ég nærist betur af Galíleó, miðað við þá tilteknu átt sem verk mín leita í núna – nákvæmri beitingu hans á tungumáli, vísindaljóðrænu ímyndunarafli hans, hvernig hann ályktar. En Galíleó, segir Cassola þá, var vísindamaður, ekki rithöfundur. Ég held að við eigum nokkuð hægt með að vísa þessum rökum frá. Á sama hátt, en í öðru menningarlegu samhengi, var höfundarverk Dantes alfræðilegs og heimsfræðilegs eðlis. Og hann reyndi líka að draga upp mynd af heiminum með því að skrifa orð. Þessi köllun liggur djúpt í ítölskum bókmenntum og hefur gengið í arf frá Dante til Galíleós: hugmyndin um bókmenntaverkið sem kort af heiminum og mögulegri þekkingu, um þekkingarþorsta sem hvatann til skrifa – guðfræði, galdrar, getgátur, alfræði geta öll komið að máli, náttúruvísindi eða umhleypingasýnir sjáandans.
21.12.06
Draumfarir
Mig hefur dreymt margt síðustu nætur – og síðasta sena síðasta draums var að ég rétti að vini mínum, sem hafði um stundarsakir breyst í órangútanapa, bók Freuds, The interpretation of Dreams og ráðlagði honum að lesa. Hann ljómaði allur af tilhlökkun, mannapinn, en þá runnu á mig tvær grímur og ég velti því fyrir mér hvort ég ætti fyrst að ljúka við að lesa hana sjálfur. Meta, ha? Við vorum annars í eyðimörk og vinkona mín var flúin úr græna eyðimerkurjeppanum, því órangútaninn var svo uppáþrengjandi.
Reyna að finna þessa bók, hafa hana með í vinnuna.
Reyna að finna þessa bók, hafa hana með í vinnuna.
19.12.06
Lou Salomé
Lou Salomé er einkum þekkt meðal heimspekinga fyrir að hafa notið aðdáunar og ástar Nietzsches sem bar henni trúlega bónorð sitt (annarri kvenna, hann var alltaf að biðja konur að giftast sér) en hún féll fyrir sendiboðanum, vini hans Paul Rée. Meðal sálgreinenda er hún einkum þekkt fyrir vinskap við Freud nokkrum áratugum síðar, en hún lærði sálgreiningu af honum, skrifaði nokkrar sem þóttu skipta máli, og annar lærlingur Freuds féll fyrir henni, en hann varaði strákinn við því sjálfur að konan væri hættulega klár. Þar á milli og fram úr var hún, eins og þekkt er meðal skálda, ástkona Rainer Maria Rilke – sem er sá eini ofannefnda sem hún átti í líkamlegu samneyti við, og líkur eru leiddar að því að hún hafi forðast getnaðarlimi fram yfir barneign, en sótti, í það minnsta á tímabili, bari homma og lesbía. Eiginmanni sínum til áratuga svaf hún aldrei hjá, en skrifaði einmitt töluvert um hlutskipti, kynferði og sjálfstæði kvenna. Þetta allt veit ég því ég komst að því af rælni að hún skrifaði ekki bara ljóð – en upphaflega fellur Nietzsche einmitt fyrir kvæði eftir hana – greinar um sálgreiningu og endurminningar sínar, heldur og 15 skáldsögur. Af bókum hennar eru hins vegar þær einu sem ég finn í enskri þýðingu á Amazon sú sem hún skrifaði um Nietzsche, sú sem hún skrifaði um Rilke og bréfaskipti hennar og Freud – í fullu samræmi við að hvernig sem ég reyni að gúgla hana („Lou Salomé übersetzungen“ „Lou Salomé gedichte“ „Lou Salome novels“ etc.) – hefjast allir textar sem birtast á umfjöllun um samband hennar við ofannefnda karlmenn. Og fleiri til. Ekki að hún sé ekki stórkostlega heillandi sem heimssögulegt femme fatale, en fjandinn hafi það, einhverjir fleiri hljóta að vera forvitnir um hvaða vitsmunir það voru sem allir helstu misogynistar hennar aldar féllu svona fyrir!
Ég hef fundið eitt ljóð og komist að því að bækur hennar voru „svona skáldsögur um konur og stelpur“, svo ég þýði gróft úr þýsku. Þetta er áreiðanlega rangþýtt, 'etwa' þýðir áreiðanlega eitthvað annað í samhengi setningarinnar en „svona“.
Hér kemur ljóðið sem Nietzsche féll fyrir, Hymnus an das Leben. Sé því flett upp á Wikipediu er það skráð sem lag eftir Nietzsche – en hann samdi einmitt lag við kvæðið. Í einhverri hliðarsetningu er svo minnst á skáldið.
Gewiß, so liebt ein Freund den Freund,
Wie ich Dich liebe, Rätselleben –
Ob ich in Dir gejauchzt, geweint,
Ob Du mir Glück, ob Schmerz gegeben.
Ich liebe Dich samt Deinem Harme;
Und wenn Du mich vernichten mußt,
Entreiße ich mich Deinem Arme,
Wie Freund reißt sich von Freundesbrust.
Mit ganzer Kraft umfaß ich Dich!
Laß Deine Flammen mich entzünden,
Laß noch in Glut des Kampfes mich
Dein Rätsel tiefer nur ergründen.
Jahrtausende zu sein! zu denken!
Schließ mich in beide Arme ein:
Hast Du kein Glück mehr mir zu schenken –
Wohlan – noch hast Du Deine Pein.
Ég hef fundið eitt ljóð og komist að því að bækur hennar voru „svona skáldsögur um konur og stelpur“, svo ég þýði gróft úr þýsku. Þetta er áreiðanlega rangþýtt, 'etwa' þýðir áreiðanlega eitthvað annað í samhengi setningarinnar en „svona“.
Hér kemur ljóðið sem Nietzsche féll fyrir, Hymnus an das Leben. Sé því flett upp á Wikipediu er það skráð sem lag eftir Nietzsche – en hann samdi einmitt lag við kvæðið. Í einhverri hliðarsetningu er svo minnst á skáldið.
Gewiß, so liebt ein Freund den Freund,
Wie ich Dich liebe, Rätselleben –
Ob ich in Dir gejauchzt, geweint,
Ob Du mir Glück, ob Schmerz gegeben.
Ich liebe Dich samt Deinem Harme;
Und wenn Du mich vernichten mußt,
Entreiße ich mich Deinem Arme,
Wie Freund reißt sich von Freundesbrust.
Mit ganzer Kraft umfaß ich Dich!
Laß Deine Flammen mich entzünden,
Laß noch in Glut des Kampfes mich
Dein Rätsel tiefer nur ergründen.
Jahrtausende zu sein! zu denken!
Schließ mich in beide Arme ein:
Hast Du kein Glück mehr mir zu schenken –
Wohlan – noch hast Du Deine Pein.
18.12.06
Frændgarður
Það er bara vegna þess að hann hefur ekki áhuga segir kona fyrir utan gluggann minn og samferðamaður svarar hana í kaf: Nei! Það er ekki … og svo fara þau burt og þannig líður dagurinn – djöfulsins regn og slabb og slydda og slor! Ekki að maður haldi ekki höfðinu upp úr ræsinu, ekki að maður drukkni í þessu en ó!
Jæja. Ég ætla að mæla með fleiru. Ég mæli með því að sem flestir leggi leið sína í það sem héðan í frá má heita Höll hégómans: Borgarbókasafn Reykjavíkur, aðalsafn, niðri í bæ, heitir „í Grófinni“ held ég. Þar hanga nú myndir af mér og vinum mínum undir titlinum „Skrásetning kynslóðar“. Og ljósmyndarinn, hann Björn, er góður. Fá skref niður í Borgarbókasafn, eitt lítið skref inn í eilífðina. Eilífðin er náttúrulega hégómi eins og annað.
Muna: Tala meira eins og Kierkegaard. Guð mun dæma – hégómi. Sagan mun dæma – hégómi. Dagarnir líða – hégómi.
Samræða í jólaboði
Ég: Hvað segirðu, hvað ert þú að gera þessa dagana?
Litli frændi: Ég er á leiðinni í trúboð til Pakistan.
Jæja. Ég ætla að mæla með fleiru. Ég mæli með því að sem flestir leggi leið sína í það sem héðan í frá má heita Höll hégómans: Borgarbókasafn Reykjavíkur, aðalsafn, niðri í bæ, heitir „í Grófinni“ held ég. Þar hanga nú myndir af mér og vinum mínum undir titlinum „Skrásetning kynslóðar“. Og ljósmyndarinn, hann Björn, er góður. Fá skref niður í Borgarbókasafn, eitt lítið skref inn í eilífðina. Eilífðin er náttúrulega hégómi eins og annað.
Muna: Tala meira eins og Kierkegaard. Guð mun dæma – hégómi. Sagan mun dæma – hégómi. Dagarnir líða – hégómi.
Samræða í jólaboði
Ég: Hvað segirðu, hvað ert þú að gera þessa dagana?
Litli frændi: Ég er á leiðinni í trúboð til Pakistan.
Mellel
Sem nörd mæli ég með þessu við alla sem nota Apple tölvur til að skrifa texta og finnst Microsoft Word óumræðilega ljótt og asnalegt forrit: Mellel. Búinn að prufukeyra um hríð og keypti loks forritið í dag. Einn af stórkostlegri og sjálfsagðari fítusum er að vinna „fullscreen“ – þannig að ekkert sé á skjánum nema stafirnir manns.
Fullnægjandi leikhus
And Björk of Course í Borgó, fyrir löngu. Eftir Þorvald Þorsteinsson, en ég man ekki hver leikstýrði. Anna, í leikstjórn Þorleifs Arnarssonar í Iðnó fyrir nokkru. Pönkaraleiksýning í Berlín, þar sem akróbatar fylltu upp í tímann sem sagann náði ekki að kovera – verkið var um hægrisinnaða stjórnmálamenn sem lentu í maga hvals. Sylvía Nótt, sem enn er fullnægjandi þó að maður nenni ekki endilega að fylgjast með henni, hún er að klára það sem hún hóf … sýnir siðferðilega festu í skilningi Kierkegaards og Lacan, ómórölsk, jafnvel andmórölsk, en ethical í hinum trúarlega skilningi. Allar eiga uppákomurnar sameiginlegan háska og gáska, og að vera ofurmeðvitaðar um heiminn sem þær eru unnar inn í. Allar aðrar sýningar sem ég man, að meðtöldu því, vitaskuld, sem heitir „well-made“ í Bretlandi, eru einfaldlega of dannaðar.
Adorno var klár, og aðgreining hans milli hámenningar og lágmenningar meikar sens, hvaða orð sem maður kýs að nota yfir fyrirbærin: lágmenning er tepruleg en klúr, hámenning er háskaleg en kann sig.
Er að reyna að rifja upp eitthvað fleira útlenskt sem hefur kikkað fyrir mér … manni finnst eilítið vandræðalegt að játa það, nú á dögunum eftir framúrstefnuna, dögunum eftir framtíðina, en hefðbundin form eru bara ekki krassandi. Lausnin á þreytu hinnar stöðugu enduruppfinningar er ekki fólgin í flótta inn í liðna daga upphafs, miðju og endis. Því miður. Hélt það um hríð.
Ekki að ég hafi séð nándar nærri allt sem farið hefur á svið á Íslandi, ekki að ég sé góðvinur leikhússins. En mig langar að fara að kenna leikhúsinu að einhverju leyti um það, frekar en bara sjálfum mér. Það er ekki upp á mitt menningarstig að klaga, heldur leikhússins.
Adorno var klár, og aðgreining hans milli hámenningar og lágmenningar meikar sens, hvaða orð sem maður kýs að nota yfir fyrirbærin: lágmenning er tepruleg en klúr, hámenning er háskaleg en kann sig.
Er að reyna að rifja upp eitthvað fleira útlenskt sem hefur kikkað fyrir mér … manni finnst eilítið vandræðalegt að játa það, nú á dögunum eftir framúrstefnuna, dögunum eftir framtíðina, en hefðbundin form eru bara ekki krassandi. Lausnin á þreytu hinnar stöðugu enduruppfinningar er ekki fólgin í flótta inn í liðna daga upphafs, miðju og endis. Því miður. Hélt það um hríð.
Ekki að ég hafi séð nándar nærri allt sem farið hefur á svið á Íslandi, ekki að ég sé góðvinur leikhússins. En mig langar að fara að kenna leikhúsinu að einhverju leyti um það, frekar en bara sjálfum mér. Það er ekki upp á mitt menningarstig að klaga, heldur leikhússins.
17.12.06
Gesturinn eini
Þetta verður blogglegt blogg … um daginn og veginn … sit á Café Amor á Akureyri og bíð þess að trölli komi úr sturtu, brjálaður yfir því að ég notaði handklæðið hans. Kannski eigum við pening fyrir leigubíl á flugvöllinn, annars munum við eiga hvít jól á Akureyri. Ég held reyndar að við höfum aldrei farið svo samferða úr húsi að báðir eigi klink í einu.
Í gær lásum við upp á Amtsbókasafninu – einhverju reisulegasta bókasafni landsins – fyrir einn áheyranda. Kunningja okkar að sunnan, sem var staddur hér ásamt lunganum af yngri fastagestum Næsta bars, vegna leiksýningar. Þannig veitir Nýhil heildarlausnir í uppákomum og kemur með eigin áheyrendur.
Frk. Lay Low og vinir hennar voru hins vegar svo vinsamleg að bjóða okkur að lesa á tónleikum sínum um kvöldið, þar sem mættu eilítið fleiri heimamenn.
Það var þá eftir að við sáum þessa leiksýningu sem dró hálfan Næsta bar á Norðurland. Sýningin, Hr. Kolbert, var ágæt, jafnvel þrælfín. Mig grunar reyndar að ég hafi séð hana áður … ég er eiginlega viss um að ég hef séð hana áður og fæ þá á tilfinninguna að ég sé fastagestur leikhúsanna í London, sem er víst ekki tilfellið. En maður – ég – verð alltaf fyrir vonbrigðum í leikhúsi. Nær undantekningalaust. Það eru einhver djúpstæð vonbrigði sem næstum því allar, hugsanlega alveg allar, leiksýningar sem ég hef séð skilja eftir sig. Frumspekilegar væntingar, sem ég veit ekki hvort ég verð bara að eiga við sjálfan mig eða saka leikhúsið um að ala á. Eða kannski hefur þetta eitthvað með texta og líkami að gera … lestur leikrita hefur fullnægt mér á máta sem uppsetningin sjálf gerir aldrei … ekki fyllilega texti, ekki fyllilega bíó. Rangt form? Málamiðlun?
Í gær lásum við upp á Amtsbókasafninu – einhverju reisulegasta bókasafni landsins – fyrir einn áheyranda. Kunningja okkar að sunnan, sem var staddur hér ásamt lunganum af yngri fastagestum Næsta bars, vegna leiksýningar. Þannig veitir Nýhil heildarlausnir í uppákomum og kemur með eigin áheyrendur.
Frk. Lay Low og vinir hennar voru hins vegar svo vinsamleg að bjóða okkur að lesa á tónleikum sínum um kvöldið, þar sem mættu eilítið fleiri heimamenn.
Það var þá eftir að við sáum þessa leiksýningu sem dró hálfan Næsta bar á Norðurland. Sýningin, Hr. Kolbert, var ágæt, jafnvel þrælfín. Mig grunar reyndar að ég hafi séð hana áður … ég er eiginlega viss um að ég hef séð hana áður og fæ þá á tilfinninguna að ég sé fastagestur leikhúsanna í London, sem er víst ekki tilfellið. En maður – ég – verð alltaf fyrir vonbrigðum í leikhúsi. Nær undantekningalaust. Það eru einhver djúpstæð vonbrigði sem næstum því allar, hugsanlega alveg allar, leiksýningar sem ég hef séð skilja eftir sig. Frumspekilegar væntingar, sem ég veit ekki hvort ég verð bara að eiga við sjálfan mig eða saka leikhúsið um að ala á. Eða kannski hefur þetta eitthvað með texta og líkami að gera … lestur leikrita hefur fullnægt mér á máta sem uppsetningin sjálf gerir aldrei … ekki fyllilega texti, ekki fyllilega bíó. Rangt form? Málamiðlun?
15.12.06
Með Austmönnum
Ég er á Akureyri. Akureyri er fallegur bær. Svo undrum sætir jafnvel. Þessi fjörður. Þetta er eins og best gerist í Svíþjóð. Og hér talar fólk – í það minnsta leigubílstjórinn og konan sem á fornbókabúðina – eitthvað annað tilbrigði við skandinavísku en ég þekki fyrir sunnan. Ég talaði illa um Reykjavík við leigubílstjórann og við hlógum. Þetta er yndislegt. Jólin eru á Akureyri.
Amtsbókasafnið kl. 14:00 laugardaginn 16. desember: Upplestur: Haukur Már & Eiríkur Örn: Svavar Pétur & 20. öldin & Eitur fyrir byrjendur: gaman: mætið, þið Norðmenn.
Uppfærsla: Eiríkur fastur á: flugvellinum í: Reykjavík á meðan: ljósmyndasýningin okkar opnar í: 2 km fjarlægð eða: svo.
Áfram Norðmenn Au-austmenn! Og fljúgið nú, í guðanna bænum. Hvað gerir maður annars af sér einn á Akureyri ef: konan manns festist annars staðar vegna: þoku?
Hefði ég uppgötvað þetta með tvípunktinn fyrr hefði ég: kannski sent ljóð í: Ljóðstaf Jóns úr: Vör. Gott: trix.
Amtsbókasafnið kl. 14:00 laugardaginn 16. desember: Upplestur: Haukur Már & Eiríkur Örn: Svavar Pétur & 20. öldin & Eitur fyrir byrjendur: gaman: mætið, þið Norðmenn.
Uppfærsla: Eiríkur fastur á: flugvellinum í: Reykjavík á meðan: ljósmyndasýningin okkar opnar í: 2 km fjarlægð eða: svo.
Áfram Norðmenn Au-austmenn! Og fljúgið nú, í guðanna bænum. Hvað gerir maður annars af sér einn á Akureyri ef: konan manns festist annars staðar vegna: þoku?
Hefði ég uppgötvað þetta með tvípunktinn fyrr hefði ég: kannski sent ljóð í: Ljóðstaf Jóns úr: Vör. Gott: trix.
13.12.06
Egill amtimans
„Er þá nokkuð annað ráð en að núllstilla ártalið og taka upp kommúnisma að kambódískri fyrirmynd? Jafna allt við jörðu?“ – hefur Egill Helgason með velþóknun eftir Andrési Magnússyni, sem valkost við það að fjölga fátækum börnum í landinu, ef ég skil rétt. Hlutfallslega fátækum, nota bene, hlutfallslega fátækum börnum. Eins og meðlimir vantrúarvefsins koma manni fyrir sjónir sem stækustu bókstafstrúarmenn landsins – „Stendur þetta kannski ekki í Biblíunni!?“ – þá virðist ákveðinn hluti hægrimanna vera einu eftirlifandi trúfífl kommúnistaleiðtoga. Jú, það er rétt, piltar, eini valkosturinn við hraðamet í stéttskiptingu eru fjöldamorð. Eini valkosturinn við George Bush er Osama Bin Laden. Eini valkosturinn við ferskeytluna er upplausn og hnignun íslenskrar menningar og eini valkosturinn við Halldór Laxness er Gunnar Gunnarsson.
Ég er annars að lesa Loft Guðmundsson – skemmtilegt. Meiri Loft, minni Egil.
Skemmtilegt annars að í sama pistli lýsir Egill yfir vonleysi sínu í garð nýrrar útgáfu, ekki síst vikublaðs sem hefur lýst því yfir að ætla að stunda alvöru fréttaskýringar og eiga enga vini. Er ekki Egill Helgason einmitt of vinmargur? Væri ekki snjallast að gera hann að bæjarstjóra einhvers staðar, jafnvel bæjarfógeta? Ekki að ég ætli að fara að blanda mér í þjóðmálin, ég sem er bara kona.
Ég er annars að lesa Loft Guðmundsson – skemmtilegt. Meiri Loft, minni Egil.
Skemmtilegt annars að í sama pistli lýsir Egill yfir vonleysi sínu í garð nýrrar útgáfu, ekki síst vikublaðs sem hefur lýst því yfir að ætla að stunda alvöru fréttaskýringar og eiga enga vini. Er ekki Egill Helgason einmitt of vinmargur? Væri ekki snjallast að gera hann að bæjarstjóra einhvers staðar, jafnvel bæjarfógeta? Ekki að ég ætli að fara að blanda mér í þjóðmálin, ég sem er bara kona.
8.12.06
Skáld nútímans
„Skáld nútímans forðast ýkjur í alvarlegri ljóðum sínum og kjósa fremur að beita hófsamari stílbrögðum.“
Efnisgrein úr kennslubók í kveðskapartrixum fyrir framhaldsskóla. Fyrst gefin út 1994.
Efnisgrein úr kennslubók í kveðskapartrixum fyrir framhaldsskóla. Fyrst gefin út 1994.
4.12.06
Þýða tómat, fá sér svo blund fyrir heimsendi
Einhvers staðar var mér bent á það um daginn að enginn veit hvernig tómatar brögðuðust fyrir fimmtíu árum. Bragðminni gengur ekki milli manna, verður ekki skráð, erfist ekki milli kynslóða. Tómatar geta haldið áfram að seljast löngu eftir að þeir hafa glatað hinum upprunalegu eftirsóttu eiginleikum sínum, bragði og næringargildi, í viðleitni til flutningsvænnar fjöldaframleiðsluvöru. Og ekki það að tómatarnir í Bónus eru enn langtum betri en engir tómatar – ekki það heldur að mig langi að falla í þá syndafallsgildru að ímynda mér hinn upprunalega, hreina, óspillta tómat, andspænis rotnum og sjálfum sér ólíkum, firrtum tómati okkar daga. Punkturinn stendur eftir: tómatar voru ef til vill eitthvað allt annað hér einu sinni.
Bókmenntir eru, meðal annars, tilraun til að framlengja, fjölfalda, flytja út og skilja eftir minningar um bragðið af tómötum. Vonlaust verk, jájá, tómatar glatast í þýðingu, Dominos pítsur eru engar pítsur, spyrji maður Ítala. En þær eru þó eitthvað. Nuddaðu þér upp við hið ómögulega og neistaflugið gæti orðið fjölþjóðafyrirtæki.
Gullöld íslenskra bókmennta er núna, það er, í uppsiglingu, því að íslensk tunga er sökkvandi skip og ærin ástæða að hengja nokkra bragðlauka upp til þerris og skrásetningar. Eða halda veislu, fylla magann, æla. Hvað gerir tunga sem er sagt að hún eigi aðeins hálft ár eftir ólifað?
Einn kosturinn er vitaskuld að gera ekkert. Sem unglingur þóttist ég viss um að þegar kæmi að heimsendi myndi ég vilja taka þátt í svæsinni orgíu síðustu nóttina, nýverið áttaði ég mig á því að sennilega myndi ég helst vilja einfaldlega leggja mig.
Bókmenntir eru, meðal annars, tilraun til að framlengja, fjölfalda, flytja út og skilja eftir minningar um bragðið af tómötum. Vonlaust verk, jájá, tómatar glatast í þýðingu, Dominos pítsur eru engar pítsur, spyrji maður Ítala. En þær eru þó eitthvað. Nuddaðu þér upp við hið ómögulega og neistaflugið gæti orðið fjölþjóðafyrirtæki.
Gullöld íslenskra bókmennta er núna, það er, í uppsiglingu, því að íslensk tunga er sökkvandi skip og ærin ástæða að hengja nokkra bragðlauka upp til þerris og skrásetningar. Eða halda veislu, fylla magann, æla. Hvað gerir tunga sem er sagt að hún eigi aðeins hálft ár eftir ólifað?
Einn kosturinn er vitaskuld að gera ekkert. Sem unglingur þóttist ég viss um að þegar kæmi að heimsendi myndi ég vilja taka þátt í svæsinni orgíu síðustu nóttina, nýverið áttaði ég mig á því að sennilega myndi ég helst vilja einfaldlega leggja mig.
Jon Magnusson, blindingi
Reiðin sem birtist í auknu fylgi Frjálslynda flokksins um þessar mundir er sprottin af bælingu. Það sem er bælt, það sem ekki er til umræðu er hið alþjóðlega fjármagnskerfi, sem endurskipar nú samfélögum okkar. Þessi endurskipan samfélaga gerist til dæmis á eftirtalda tvo vegu. Í fyrsta lagi er fjármagn gjarnan lánað þangað sem vextir eru háir, sem þýðir að meðan Seðlabankinn er viljugur að hækka vexti má greiða lán með lánum og enn sér ekki fyrir endann á því hversu spennt íslenskt hagkerfi getur orðið. Spennt í þeirri afar áþreifanlegu merkingu að hér skulda allir allt, með fljótandi okurvöxtum, og mega því yfirleitt ekki við því lágmarkshnjaski að greiðsla tefjist um daga eða vikur. Bankarnir hafa því stofnað deildir til greiningar á byggðaþróun og hvaða borgarskipulag skilar bestri nýtingu fjármagns, sem aftur kallar á að húsinu sem ég bý í nú verði breytt í hótel. Sem gerir að ég hef ákveðið að flytja aftur til Frankfurt, þar sem spenna í hagkerfinu er eiginlega engin, þar er varla neitt hagkerfi, þar eru allir á bótum, bitlingum eða framfærslu foreldra sinna og lífið á kaffihúsunum þeim mun notalegra. Þetta er allt mjög áþreifanlegt.
Í öðru lagi flytur fólk einmitt búferlum milli landa, jafnvel heimshluta, ýmist til að sækja í eftirlætis kaffihúsið sitt, eða ala önn fyrir sjálfu sér og fjölskyldu. Þeir sem fljúga á milli í leit að partíi eða kaffihúsi eru einhvers konar aðall, þeir sem fljúga í leit að vinnu eru það ekki. Íslendingar tilheyra einkum fyrri flokknum, hvort sem þeir fara utan í sumarfrí, til náms, eða dvelja einfaldlega langdvölum í fátækari löndum og sötra ódýran bjór.
Þetta kerfi er blint, og nei, ekki eins og ástin, heldur einmitt á hinn veginn. Ástin er blind í því að vera tilbúin að upphefja hvern þann þátt í fari þolanda hennar sem rekur á fjörur gerandans … og ekki að þessi hugtök séu beinlínis nothæf í samhenginu. Hagkerfið er blint í því að sjá einfaldlega ekki fólk. Á meðan af nógu er að taka í þriðja heiminum, á meðan vinnuafl er framleitt hraðar en því verður ofbeitt, það er, á meðan hagkerfið rekur sig ekki á vegg, þarf það ekki að gefa neinum eiginleikum persóna gaum sem ekki koma starfi þeirra beinlínis við. Í fyrirsjáanlegri framtíð mun það ekki bitna á afkomu verktakafyrirtækja að starfsfólk þess sé einangrað frá samfélögunum sem það flyst til, til dæmis einfaldlega vegna tungumála. Þvert á móti má hafa af því nokkurn hag – þó ekki sé nema vegna þess að sá sem tilheyrir ekki samfélaginu umleikis sig hefur fátt betra við tíma sinn að gera en vinna.
Þess vegna er raunverulegrar réttindabaráttu þörf. Baráttu fyrir réttindum sem á fyrri tímum mannkynssögunnar hefur eiginlega ekki þurft að skilgreina, því þeim hefur ekki verið ógnað: réttindum til þeirrar grunnþekkingar sem veitir aðgang að samfélaginu sem maður býr í. Réttindin þarf ef til vill að skilgreina alþjóðlega, en þau verða aðeins útfærð og varin staðbundið. Hér og nú er um að ræða réttinn til að læra tungumál staðarins sem manneskja starfar á. Þetta er hið allra brýnasta atriði. En að auki má telja réttinn til að fylgjast með fréttum, réttinn til að njóta matar og lista – sem þýðir ekki sinfóníuhljómsveitarinnar eða Listasafns Íslands, sérstaklega, heldur hverra þeirra lista sem eru mönnum hversdagsnautn – og réttinn til að veita af sjálfum sér til baka. Þetta er afar vandmeðfarið, og jafnvel dálítið asnalegt, því þetta hafa hingað til verið sjálfsagðir fylgifiskar þess að vera manneskja, að tilheyra samfélagi. En þeir eru ekki sjálfsagðir lengur, og því þarf að benda á þá.
Vitaskuld er lygi að ekki hafi þurft að skilgreina þessi réttindi nokkru sinni fyrr, á dögum þrælasölunnar voru þau líka virt að vettugi.
Ef við höldum á annað borð til streitu þeirri stefnu að taka þátt í alþjóðahagkerfinu með tilheyrandi landflutningum er það skýlaus skylda þeirra fyrirtækja sem njóta góðs af innflutningi vinnuafls, að greiða kostnaðinn sem hlýst af að vernda þessi mannréttindi. Þá skyldu þarf að færa í lög.
Þar er verk að vinna, því samfélagsslit eru raunverulegur vandi.
Útlendingar eru það hins vegar ekki. Allur kjarni menningar okkar, allur kjarni okkar, með sínum kostum og göllum, með okkar kostum og göllum, er útlenskur.
Þriðja gerðin af blindu er hatur, nú rasismi: að dæma sérhvern þátt í fari manneskju eða menningarsamfélags sem rekur á fjörur manns neikvætt, finnast hann truflun, vilja hann burt. Fjórði kostur er að sjá.
Í öðru lagi flytur fólk einmitt búferlum milli landa, jafnvel heimshluta, ýmist til að sækja í eftirlætis kaffihúsið sitt, eða ala önn fyrir sjálfu sér og fjölskyldu. Þeir sem fljúga á milli í leit að partíi eða kaffihúsi eru einhvers konar aðall, þeir sem fljúga í leit að vinnu eru það ekki. Íslendingar tilheyra einkum fyrri flokknum, hvort sem þeir fara utan í sumarfrí, til náms, eða dvelja einfaldlega langdvölum í fátækari löndum og sötra ódýran bjór.
Þetta kerfi er blint, og nei, ekki eins og ástin, heldur einmitt á hinn veginn. Ástin er blind í því að vera tilbúin að upphefja hvern þann þátt í fari þolanda hennar sem rekur á fjörur gerandans … og ekki að þessi hugtök séu beinlínis nothæf í samhenginu. Hagkerfið er blint í því að sjá einfaldlega ekki fólk. Á meðan af nógu er að taka í þriðja heiminum, á meðan vinnuafl er framleitt hraðar en því verður ofbeitt, það er, á meðan hagkerfið rekur sig ekki á vegg, þarf það ekki að gefa neinum eiginleikum persóna gaum sem ekki koma starfi þeirra beinlínis við. Í fyrirsjáanlegri framtíð mun það ekki bitna á afkomu verktakafyrirtækja að starfsfólk þess sé einangrað frá samfélögunum sem það flyst til, til dæmis einfaldlega vegna tungumála. Þvert á móti má hafa af því nokkurn hag – þó ekki sé nema vegna þess að sá sem tilheyrir ekki samfélaginu umleikis sig hefur fátt betra við tíma sinn að gera en vinna.
Þess vegna er raunverulegrar réttindabaráttu þörf. Baráttu fyrir réttindum sem á fyrri tímum mannkynssögunnar hefur eiginlega ekki þurft að skilgreina, því þeim hefur ekki verið ógnað: réttindum til þeirrar grunnþekkingar sem veitir aðgang að samfélaginu sem maður býr í. Réttindin þarf ef til vill að skilgreina alþjóðlega, en þau verða aðeins útfærð og varin staðbundið. Hér og nú er um að ræða réttinn til að læra tungumál staðarins sem manneskja starfar á. Þetta er hið allra brýnasta atriði. En að auki má telja réttinn til að fylgjast með fréttum, réttinn til að njóta matar og lista – sem þýðir ekki sinfóníuhljómsveitarinnar eða Listasafns Íslands, sérstaklega, heldur hverra þeirra lista sem eru mönnum hversdagsnautn – og réttinn til að veita af sjálfum sér til baka. Þetta er afar vandmeðfarið, og jafnvel dálítið asnalegt, því þetta hafa hingað til verið sjálfsagðir fylgifiskar þess að vera manneskja, að tilheyra samfélagi. En þeir eru ekki sjálfsagðir lengur, og því þarf að benda á þá.
Vitaskuld er lygi að ekki hafi þurft að skilgreina þessi réttindi nokkru sinni fyrr, á dögum þrælasölunnar voru þau líka virt að vettugi.
Ef við höldum á annað borð til streitu þeirri stefnu að taka þátt í alþjóðahagkerfinu með tilheyrandi landflutningum er það skýlaus skylda þeirra fyrirtækja sem njóta góðs af innflutningi vinnuafls, að greiða kostnaðinn sem hlýst af að vernda þessi mannréttindi. Þá skyldu þarf að færa í lög.
Þar er verk að vinna, því samfélagsslit eru raunverulegur vandi.
Útlendingar eru það hins vegar ekki. Allur kjarni menningar okkar, allur kjarni okkar, með sínum kostum og göllum, með okkar kostum og göllum, er útlenskur.
Þriðja gerðin af blindu er hatur, nú rasismi: að dæma sérhvern þátt í fari manneskju eða menningarsamfélags sem rekur á fjörur manns neikvætt, finnast hann truflun, vilja hann burt. Fjórði kostur er að sjá.
30.11.06
Verkafólk, ekki drekka
Í öllum hugsanlegum breytingum á áfengisverði eða áfengissölu, hvaða stefna gæti verið heimskulegri, verri, blátt áfram fáránlegri, en að hækka verð ódýrustu vína, en lækka dýrari tegundir? Þessi einarði vilji til að víkka bilið milli blankra og óblankra er – hvað, drepfyndinn? Hahaha! Kannski ríkisstjórnin sé launkommúnísk og vilji bara að verkafólk hætti að drekka, til að skerpist á stéttavitund þess. Pólverjar, leggið frá ykkur flöskuna! Ég er í öllu falli býsna ánægður með þá ákvörðun að flytja aftur til Frankfurt.
28.11.06
Barnaefni fra Sloveniu
Gúglaði „Blái hnötturinn latibær“ til að athuga hvort ekki hefðu allir áttað sig á þessu og bloggað um það áður, en fann ekkert. Liggur svo í augum uppi þegar því slær saman: Spartacus, Íþróttaálfur Latabæjar, er Gleðiglaumur, vandræðagerpið á Bláa hnettinum. Á slóvensku: birtist ekki hugmyndafræðileg krísa samtímans í sinni skýrustu mynd í þessu tvennu barnaefni, sem hvort tveggja hefur einmitt meikaðað sem útflutningsafurð? Sjálfur Gleðiglaumur getur auðveldlega birst sem Íþróttaálfur og hrópað „Einmitt! Allir aftur í náttúruna, hliðar saman hliðar, kollhnís nú, jibbíjei!“
Það er til fólk sem maður er alveg sammála, lið fyrir lið, setningu fyrir setningu, samkvæmt orðanna hljóðan, á yfirborði merkingarinnar, einhvern veginn, en finnur þó látlaust fyrir því í samræðu að í einhverju grundvallaratriði, afstöðu sem liggur undir öllum orðunum og getur átt erfitt með að brjótast fram og verða viðfangsefni nema með offorsi, skilur himin og haf á milli.
Það er til fólk sem maður er alveg sammála, lið fyrir lið, setningu fyrir setningu, samkvæmt orðanna hljóðan, á yfirborði merkingarinnar, einhvern veginn, en finnur þó látlaust fyrir því í samræðu að í einhverju grundvallaratriði, afstöðu sem liggur undir öllum orðunum og getur átt erfitt með að brjótast fram og verða viðfangsefni nema með offorsi, skilur himin og haf á milli.
26.11.06
Fjöldi fallinna
Birti vonda stærðfræði hér undir morgun, ranga, skeikaði tífalt. Hugvísindafólk og skáld: ekki reyna að reikna á næturna.
Lifi málverkið!
Hugmyndin er ekki fullburða, en rétt er að eiga hana hér, fyrst ég blaðraði um málið við ónefndan ritstjóra ónefnds menningarkálfs ónefnds dagblaðs á Næsta bar í gærkvöldi. Hugmyndin er ekki fullburða og er það þó, hún er bara svo frámunalega einföld, og um leið fullnægjandi (fagurfræðilega og skynsamlega), að óþarft er og varla hægt, með góðri samvisku, að gera úr henni heila grein eða bók, þetta hér nægir: Málhönnun. Og svo: að stofna til sama klofnings innan bókmennta og átti sér stað í myndmálssögu fyrir um hundrað árum þegar Bauhaus-hreyfingin varð til: skilja að skáldskap, sem er, líkt og myndlist, þrátt fyrir allt, ávallt að einhverju leyti expressjónískur, og málhönnun, sem faglega, sköpunarglaða nálgun á að leggja til nýja gripi, tæki, tól og rými innan tungumáls, sem eftir að hugtakið er slegið má bæði rækta og kenna. Pant um leið að vera fyrsti prófessor við málhönnunardeild LHÍ þegar þar að kemur.
Málhönnun er gagnvart nýyrðasmíð það sem iðnhönnun er gagnvart trésmíði.
Málhönnun hefur skýr markmið en um leið afar óljós og sívíkkandi mörk.
Iðjan sjálf er ekki ný, því hugtakið tekur til þess sem skáld, heimspekingar, þýðendur, nýyrðasmiðir, stjórnmálamenn, textasmiðir auglýsingastofa, útvarpsmenn fyrri alda, skemmtilegt fólk og fleiri hafa stundað alla vegu. Afmörkun hennar með þessum hætti, stofnskrefið að slá þetta hugtak, sem út af fyrir sig er einmitt málhönnun, býður hins vegar upp á annars konar meðvitund og samfélag um starfann, og gerir honum kleift að vaxa sem sjálfstætt fag, frekar en hliðar- eða undiriðja annarrar starfsemi.
Málhönnun er ekki af sama toga og ríkisrekin málfarsstefna, hún setur ekki reglur, hugsar hvorki um rétt né rangt, heldur framleiðir möguleika sem aðeins þátttakendur í málsamfélagi geta skorið úr um hvort rætist. „Þyrla“ vann ekki þyrilvængju og helicopter vegna tilskipunar, heldur vegna þess að „þyrla“ er þrusuvel hannað stykki.
Dreifingarleiðir málhönnunarverka eru jafn margar og verkin eru margvísleg: orðabækur, blaðagreinar, smáskilaboð, samræða, auglýsingaskilti – og bíða uppgötvunar líkt og málverkin sjálf.
Hvernig fjármagni verður veitt til fagsins er reyndar ekki bara tæknilegt úrlausnarefni, heldur hugsanlega grundvallaratriði. En leiðir eru til, allt frá opinberum styrkjum, ef vinstri menn komast einhvern tíma í stjórn, eða málverkateljurum í farsímakerfinu, sem skilar stefgjöldum til höfunda.
Í versta falli verður úr forvitnilegt inngrip í sögu framúrstefnuskáldskapar, eftir á að hyggja. Í besta falli gæti málhönnun orðið til að halda lífi í íslenskri tungu nokkra áratugi enn, orðið tungunni skógrækt, lúpína, laxeldi og loðdýrabransi. Og við vitum öll hvað fylgir í kjölfarið: útrás. Í allra besta falli gæti nauðvörn íslenskrar tungu getið af sér fag sem önnur málsamfélög munu njóta góðs af.
Málhönnun er gagnvart nýyrðasmíð það sem iðnhönnun er gagnvart trésmíði.
Málhönnun hefur skýr markmið en um leið afar óljós og sívíkkandi mörk.
Iðjan sjálf er ekki ný, því hugtakið tekur til þess sem skáld, heimspekingar, þýðendur, nýyrðasmiðir, stjórnmálamenn, textasmiðir auglýsingastofa, útvarpsmenn fyrri alda, skemmtilegt fólk og fleiri hafa stundað alla vegu. Afmörkun hennar með þessum hætti, stofnskrefið að slá þetta hugtak, sem út af fyrir sig er einmitt málhönnun, býður hins vegar upp á annars konar meðvitund og samfélag um starfann, og gerir honum kleift að vaxa sem sjálfstætt fag, frekar en hliðar- eða undiriðja annarrar starfsemi.
Málhönnun er ekki af sama toga og ríkisrekin málfarsstefna, hún setur ekki reglur, hugsar hvorki um rétt né rangt, heldur framleiðir möguleika sem aðeins þátttakendur í málsamfélagi geta skorið úr um hvort rætist. „Þyrla“ vann ekki þyrilvængju og helicopter vegna tilskipunar, heldur vegna þess að „þyrla“ er þrusuvel hannað stykki.
Dreifingarleiðir málhönnunarverka eru jafn margar og verkin eru margvísleg: orðabækur, blaðagreinar, smáskilaboð, samræða, auglýsingaskilti – og bíða uppgötvunar líkt og málverkin sjálf.
Hvernig fjármagni verður veitt til fagsins er reyndar ekki bara tæknilegt úrlausnarefni, heldur hugsanlega grundvallaratriði. En leiðir eru til, allt frá opinberum styrkjum, ef vinstri menn komast einhvern tíma í stjórn, eða málverkateljurum í farsímakerfinu, sem skilar stefgjöldum til höfunda.
Í versta falli verður úr forvitnilegt inngrip í sögu framúrstefnuskáldskapar, eftir á að hyggja. Í besta falli gæti málhönnun orðið til að halda lífi í íslenskri tungu nokkra áratugi enn, orðið tungunni skógrækt, lúpína, laxeldi og loðdýrabransi. Og við vitum öll hvað fylgir í kjölfarið: útrás. Í allra besta falli gæti nauðvörn íslenskrar tungu getið af sér fag sem önnur málsamfélög munu njóta góðs af.
16.11.06
Lummulegi riddarinn Kato
Vandinn við þessa nasista er að maður trúir eiginlega ekki að þeir séu þarna. Ég trúi því eiginlega ekki að Jón Magnússon sé að skrifa þessar greinar sínar. Vonska og heimska, óverðskuldað er þetta tvennt, eða hvað? Mann langar að bíða eftir að hann fari bara. En greinin í Blaðinu í dag bendir ekki til neins slíks.
Annar vandi er sú djúpa gjá sem virðist hafa myndast milli samfélagshópa á Íslandi, eða djúpar gjár, þær eru sjálfsagt fleiri en ein, kannski búum við á sprungusvæði. Hinir ungu blaðamenn þessa lands koma upp um þessar gjár í greinum sem benda til að þeir hafi engin kynni af því sem þeir tala um, alls engin. Jól í skugga fátæktar og eymdar, eitthvað slíkt var fyrirsögn á stutta skyldugrein í jólablaði Blaðsins í dag, og gaf til kynna að höfundur sæi þá sem eiga oft eða stundum enga eða litla peninga úr þeirri fjarlægð sem skapar ævintýri úr alvöru. Sama gildir um goðsagnirnar sem þjóðernissinnaði félagshyggjumaðurinn gengur með í kollinum um útlendinga, sem eru ýmist einfaldlega harðduglegir eða einfaldlega misyndismúslimar. Og enn ein gjáin virðist vera á milli þeirra sem er brugðið við þessa orðræðu og hinna sem teikna hakakrossa á veitingastaði í miðbænum. Ég veit ekki hvað er hægt að segja, hvar, svo það hafi nokkur áhrif á neitt.
Hvenær tókuð þið annars síðast þátt í samræðu þar sem einhver viðmælenda skipti algerlega um skoðun í veigamiklu máli?
Þetta er Astrid Lindgren þarna uppi, að skamma nýnasista. Hún breytti víst lífi hans, hann skipti víst um skoðun.
1.11.06
Við erum '68 kynslóðin
Sagan gengur ekki í hringi, nei, þið skuluð ekki halda það, en hún getur verið dálítið sein á sér sums staðar. Hljómsveitir spretta úr listaháskólum, skáld úr hugvísindadeildum, þetta var ekki til hér fyrir 40 árum, frekar en tupperware eða stóriðnaður. Rétt eins og Hubble sjónaukinn getur séð upphaf alheimsins, því það sem var þá þarna er fyrst hér núna, misstum við ekki af neinu. Hér með nefni ég næsta sumar, sumarið 2007, the Summer of Love. Þaðan liggur leiðin bara niður á við, hér á eftir að skjóta Martin Luther King (þó Jón Magnússon lögmaður geri sitt besta í Blaðinu í dag.) (Ég ætlaði að birta greinina, en andskotinn, þetta er svo ljótt, ég vísa frekar bara á hana svona.)
Þegar íslenska kynslóðin sem var samtíða '68 kynslóðum meginlandanna, samkvæmt dagatölum, var að komast á legg og heyrði 'niður með tupperware, niður með stöðugleikann, viðjar vanans, lífsgæðakapphlaupið' óma utan úr löndum, tók hún undir og uppgötvaði í gegnum mótmælin bæði tupperware, stöðugleika, hlýjan faðm vanans og lífsgæðakapphlaup, sem hún tók jafnharðan að flytja til landsins og settist að í úthverfunum. Davíð Oddsson og hinir Matthildarmennirnir eru forvígismenn þessarar kynslóðar, kynslóðarinnar sem flutti inn frá meginlandinu fyrirbærið smáborgari, en áður höfðu aðeins verið til bændur í landinu, og svo fólk með dönsk ættarnöfn.
30-40 ára þykki 'stuðarinn' sem sagt er að sé á hugmyndum, þau 30-40 ár sem alltaf hefur tekið hugmyndir að sigla frá meginlandinu að ströndum Íslands, árin 30-40 sem það tekur að uppgötva, þýða og lesa nýja hugsun, eru enn einmitt 30-40, þó svo að nýjustu kvikmyndir frá Kaliforníu séu heimsfrumsýndar á Íslandi. Þær eru einmitt enn að fást við Freud. Þannig er það fyrst núna sem börnin uppfylla slagorð foreldra sinna, borða grænmeti, ganga í lopa, þykir vænt um náttúruna, gera tilraunatónlist og þjóðlagatónlist jöfnum höndum í hverju fótmáli, rækta sitt eigið gras. Kaupa notuð föt, stelast í ruslagáma. Loksins loksins! Þetta sem hefur verið kallað krútt er einfaldlega, málamiðlana- og fyrirvaralaust, hippi. Börnin alast upp í kommúnum. Og eins og til að uppfylla spádómana festast Bandaríkjamenn í ömurlegu og glötuðu stríði í landi sem þeim kemur ekki við, það drynur einhvers staðar á bakvið okkur, eða kannski er það bara ísskápurinn.
Sagan endurtekur sig ekki en ég geri það víst. Gott og vel. Allt í lagi líka, að innihalda ekki mergðir, bara haug af því sama, var að borða kássu.
Þegar íslenska kynslóðin sem var samtíða '68 kynslóðum meginlandanna, samkvæmt dagatölum, var að komast á legg og heyrði 'niður með tupperware, niður með stöðugleikann, viðjar vanans, lífsgæðakapphlaupið' óma utan úr löndum, tók hún undir og uppgötvaði í gegnum mótmælin bæði tupperware, stöðugleika, hlýjan faðm vanans og lífsgæðakapphlaup, sem hún tók jafnharðan að flytja til landsins og settist að í úthverfunum. Davíð Oddsson og hinir Matthildarmennirnir eru forvígismenn þessarar kynslóðar, kynslóðarinnar sem flutti inn frá meginlandinu fyrirbærið smáborgari, en áður höfðu aðeins verið til bændur í landinu, og svo fólk með dönsk ættarnöfn.
30-40 ára þykki 'stuðarinn' sem sagt er að sé á hugmyndum, þau 30-40 ár sem alltaf hefur tekið hugmyndir að sigla frá meginlandinu að ströndum Íslands, árin 30-40 sem það tekur að uppgötva, þýða og lesa nýja hugsun, eru enn einmitt 30-40, þó svo að nýjustu kvikmyndir frá Kaliforníu séu heimsfrumsýndar á Íslandi. Þær eru einmitt enn að fást við Freud. Þannig er það fyrst núna sem börnin uppfylla slagorð foreldra sinna, borða grænmeti, ganga í lopa, þykir vænt um náttúruna, gera tilraunatónlist og þjóðlagatónlist jöfnum höndum í hverju fótmáli, rækta sitt eigið gras. Kaupa notuð föt, stelast í ruslagáma. Loksins loksins! Þetta sem hefur verið kallað krútt er einfaldlega, málamiðlana- og fyrirvaralaust, hippi. Börnin alast upp í kommúnum. Og eins og til að uppfylla spádómana festast Bandaríkjamenn í ömurlegu og glötuðu stríði í landi sem þeim kemur ekki við, það drynur einhvers staðar á bakvið okkur, eða kannski er það bara ísskápurinn.
Sagan endurtekur sig ekki en ég geri það víst. Gott og vel. Allt í lagi líka, að innihalda ekki mergðir, bara haug af því sama, var að borða kássu.
30.10.06
Greinin i Ekstrablaðinu þyðir varla neitt neitt!
Stærsti fyrirsjáanlegi kostur þess að ganga í Evrópusambandið og taka upp Evru sem gjaldmiðil er að ef til vill lærði fólk á nýjan leik að tala um e i t t h v a ð a n n a ð en gengi íslensku krónunnar sem virðist vera orðinn mælikvarði á alla hluti. Raunar hefur þessi fjarstæða náð svo miklu flugi að setja má fram nýja kenningu um merkingu: merkingarbært er það sem hefur áhrif á gengi íslensku krónunnar stöðugu. Og jafnvel: satt er það sem hækkar gengið eða heldur því stöðugu. Þetta auðveldar vitaskuld alla rökgreiningu til muna, en eins og Wittgenstein áttaði sig á er hætt við að í svo sléttu og felldu greiningarlandslagi missi maður og heimur allt viðnám.
Héðan:
Grein danska blaðsins Ekstra-Bladet um íslenska fjármálaheiminn hefur haft lítil áhrif á gengi íslensku krónunnar, samkvæmt því sem fram kemur í Morgunkorni Glitnis. Gengi krónunnar lækkaði umtalsvert á föstudaginn í kjölfar orðróms um að neikvæðrar umfjöllunar væri að vænta í danska blaðinu. Gengi krónunnar hefur hins vegar hækkað talsvert í dag sem gefur til kynna að söluhliðin á gjaldeyrismarkaði sé áfram sterk. Þó telja sérfræðingar Glitnis líklegt að gengi krónunnar muni halda áfram að sveiflast á tiltölulega þröngu bili.
Héðan:
Grein danska blaðsins Ekstra-Bladet um íslenska fjármálaheiminn hefur haft lítil áhrif á gengi íslensku krónunnar, samkvæmt því sem fram kemur í Morgunkorni Glitnis. Gengi krónunnar lækkaði umtalsvert á föstudaginn í kjölfar orðróms um að neikvæðrar umfjöllunar væri að vænta í danska blaðinu. Gengi krónunnar hefur hins vegar hækkað talsvert í dag sem gefur til kynna að söluhliðin á gjaldeyrismarkaði sé áfram sterk. Þó telja sérfræðingar Glitnis líklegt að gengi krónunnar muni halda áfram að sveiflast á tiltölulega þröngu bili.
Tvær kynsloðir
Tilgáta: hér var engin borgaraleg millistétt þegar stúdentar í Bandaríkjunum og Evrópu hófu að mótmæla tupperwaretempói lífsins. Hér var þó mikil löngun til að vera með. Í gegnum sýndarþátttöku í uppreisninni uppgötvaði íslenska '68 kynslóðin allt það sem mótmælt var og hóf að halda tupperwarepartí í kjölfarið – hugsanlega sérstaklega harðsvíruð tupperware-partí, því sá sem kynnist lífsmáta aðeins í gegnum mótmæli sem beinast að honum kynnist bara stærstu og grófgerðustu löstum hans. Þessa lesti tók Kynslóðin upp sem dyggðir og því eiga bæði vinstri- og hægrimenn sína eftirlætisauðjöfra.
Nú, nálægt því hálfri öld síðar, eða öllu heldur þeim 30-40 árum síðar sem sagan hermir að taki hugmyndir að skola á Íslands strendur, ef til vill vegna þýðingarvanda, er vaxin úr grasi umhverfisverndarsinnuð og fjölkynhneigð íslensk kynslóð listaháskóla-grænmetisætna sem gerir Reykjavík að þorpi, ráfar þess á milli um Evrópu, finnur sér föt úr ruslagámum, þykir vænt um gömul hús, gerir ástúðlega tónlist í hverju fótmáli, flytur að lokum út á land og ræktar sitt eigið kannabis í svo ríkum mæli að heyrst hefur af útflutningi til Evrópu. En þetta gerist yfirlýsingalaust eða -lítið, foreldrar okkar höfðu þegar notað öll orðin, eða hver vill kalla sig hippa?
Og hvers vegna vottar fyrir guðbersku um leið og maður skrifar um '68 kynslóðina?
Nú, nálægt því hálfri öld síðar, eða öllu heldur þeim 30-40 árum síðar sem sagan hermir að taki hugmyndir að skola á Íslands strendur, ef til vill vegna þýðingarvanda, er vaxin úr grasi umhverfisverndarsinnuð og fjölkynhneigð íslensk kynslóð listaháskóla-grænmetisætna sem gerir Reykjavík að þorpi, ráfar þess á milli um Evrópu, finnur sér föt úr ruslagámum, þykir vænt um gömul hús, gerir ástúðlega tónlist í hverju fótmáli, flytur að lokum út á land og ræktar sitt eigið kannabis í svo ríkum mæli að heyrst hefur af útflutningi til Evrópu. En þetta gerist yfirlýsingalaust eða -lítið, foreldrar okkar höfðu þegar notað öll orðin, eða hver vill kalla sig hippa?
Og hvers vegna vottar fyrir guðbersku um leið og maður skrifar um '68 kynslóðina?
29.10.06
Fjarstæður
Ekki að þetta skuli sjá sem viðbragð við gagnrýni Ekstrablaðsins á viðskiptahætti íslenskra auðjöfra, en það er merkilegt að glugga í ný dagblöð … meðal frétta í Ekstrablaðinu í dag er „fyrsta nasistahljómsveit“ Dana, sem segist flytja hvíta tónlist fyrir hvíta unglinga. Í umfjölluninni birtist vænt textabrot, gott ef ekki heilt sönglag, hljómsveitarinnar, og loks eru lesendur látnir vita hvar má kaupa plötuna, ef ég les dönskuna rétt.
Hvis der mod forventning skulle findes interesserede købere blandt ekstrabladet.dk's læsere, så kan den bizarre udgivelse bestilles på DNSB's hjemmeside.
Hver einasti dagur eilítið trámatískur, hver einasti dagur eins og annar heimur, á hverjum einasta degi: hið ómögulega.
Hvis der mod forventning skulle findes interesserede købere blandt ekstrabladet.dk's læsere, så kan den bizarre udgivelse bestilles på DNSB's hjemmeside.
Hver einasti dagur eilítið trámatískur, hver einasti dagur eins og annar heimur, á hverjum einasta degi: hið ómögulega.
Ekstrabladet segir:
503 Service Unavailable
Too many incoming HTTP requests
Íslendingar eru nefnilega ekki bara nýríkir brjálæðingar heldur og hysterískir netfíklar. Spurning: Gúgla Íslendingar sjálfa sig oftar, miðað við höfðatölu, en fólk af öðru þjóðerni?
Too many incoming HTTP requests
Íslendingar eru nefnilega ekki bara nýríkir brjálæðingar heldur og hysterískir netfíklar. Spurning: Gúgla Íslendingar sjálfa sig oftar, miðað við höfðatölu, en fólk af öðru þjóðerni?
28.10.06
X 2
Ein möguleg útlegging er að lýðræðið sé horfið. Að hið „lýðræðislega afl“ internetið sé í það minnsta skref í þróun þangað að almenningur geti í raun og sanni sagt og gert það sem hann vill, svo lengi sem það hefur engin áhrif á „alvöru heiminn“ – þar sem einhverjir aðrir / eitthvað annað ræður / ráða. Hugtakið „orðin tóm“ sé að vinna fullnaðarsigur.
Bestu dæmin eru ef til vill umræður um vöntun á umræðu, sbr. lungann af því sem sagt var um aðild Íslands að Evrópusambandinu á meðan Davíð Oddsson var forsætisráðherra: „Ég bara skil ekki hvers vegna engin umræða fer fram / má fara fram um X“.
Og þar er freistandi að draga Baudrillard til sögunnar: að sefasjúkt hafi fólk keppst eftir að ætla valdsfígúru, í þessu tilfelli Davíð, meira vald en hún annars hefur til að bera, því það vill ekki geta – valdið / getan er þá kvöð sem manneskjur keppast við að losna undan, varpa á einhvern hinn, tiltölulega stóran Hinn, sé þess kostur. Enda virðist viðbragðið við hvarfi Davíðs úr forsætisráðuneytinu líka nokkuð hysterískt: í fyrsta lagi beinist nú öll athygli fjölmiðla látlaust að gengi krónunnar og aðgerðum Seðlabankastjóra, í von um að persónan haldi okkur í ógnargreipum, þó hún hafi horfið úr stöðunni sem kvað gera henni það mögulegt áður. Í öðru lagi er ríkisstjórnin sökuð um að stjórna ekki nóg, Helgi Hjörvar kallar eftir sterkum leiðtoga. Í þriðja lagi hópast tugþúsundir á eftir Ómari Ragnarssyni niður Laugaveginn, um leið og þess verður vart að hann hafi sannfæringu. Ég held að hér megi telja áfram og mig grunar að staðreyndin / plágan sé þessi: að við (opið mengi, þið megið velja hvort þið tilheyrið því eða ekki, en ef til vill skarast það allrækilega á við vinstri menn, kannski nær alla Íslendinga, og það gæti hæglega verið enn víðfeðmara, jafnvel almennt) viljum hvorki ráða né vita, heldur kvarta yfir því að aðrir geri það.
Í ljósi þessa er hlerunarmálið, sem enn er ekki kallað „stóra hlerunarmálið“ því eftir er að kjarna það, sérstaklega vandræðalegt: það lítur út fyrir að „þeir“ hafi ráðið einhverju og vitað eitthvað í raun og veru, að þeir hafi ekki bara verið að kóa með hysteríu okkar, ekki bara tekið á sig kvöðina.
Er ég að segja eitthvað? Heldur þetta vatni?
Bestu dæmin eru ef til vill umræður um vöntun á umræðu, sbr. lungann af því sem sagt var um aðild Íslands að Evrópusambandinu á meðan Davíð Oddsson var forsætisráðherra: „Ég bara skil ekki hvers vegna engin umræða fer fram / má fara fram um X“.
Og þar er freistandi að draga Baudrillard til sögunnar: að sefasjúkt hafi fólk keppst eftir að ætla valdsfígúru, í þessu tilfelli Davíð, meira vald en hún annars hefur til að bera, því það vill ekki geta – valdið / getan er þá kvöð sem manneskjur keppast við að losna undan, varpa á einhvern hinn, tiltölulega stóran Hinn, sé þess kostur. Enda virðist viðbragðið við hvarfi Davíðs úr forsætisráðuneytinu líka nokkuð hysterískt: í fyrsta lagi beinist nú öll athygli fjölmiðla látlaust að gengi krónunnar og aðgerðum Seðlabankastjóra, í von um að persónan haldi okkur í ógnargreipum, þó hún hafi horfið úr stöðunni sem kvað gera henni það mögulegt áður. Í öðru lagi er ríkisstjórnin sökuð um að stjórna ekki nóg, Helgi Hjörvar kallar eftir sterkum leiðtoga. Í þriðja lagi hópast tugþúsundir á eftir Ómari Ragnarssyni niður Laugaveginn, um leið og þess verður vart að hann hafi sannfæringu. Ég held að hér megi telja áfram og mig grunar að staðreyndin / plágan sé þessi: að við (opið mengi, þið megið velja hvort þið tilheyrið því eða ekki, en ef til vill skarast það allrækilega á við vinstri menn, kannski nær alla Íslendinga, og það gæti hæglega verið enn víðfeðmara, jafnvel almennt) viljum hvorki ráða né vita, heldur kvarta yfir því að aðrir geri það.
Í ljósi þessa er hlerunarmálið, sem enn er ekki kallað „stóra hlerunarmálið“ því eftir er að kjarna það, sérstaklega vandræðalegt: það lítur út fyrir að „þeir“ hafi ráðið einhverju og vitað eitthvað í raun og veru, að þeir hafi ekki bara verið að kóa með hysteríu okkar, ekki bara tekið á sig kvöðina.
Er ég að segja eitthvað? Heldur þetta vatni?
X gonna give it to ya
Eru bloggheimar í eðli sínu léttúðugir og orð þeirra pistlæg – og þá hvers vegna – eða er hægt að vera blátt áfram fúlasta alvara í bloggi?
Offramboð pistla í fjölmiðlum hefur komið til samfara fæðingu og uppvexti bloggsins, þar sem allir eru hugsanlegir álitsgjafar um allt. Burtséð frá nokkrum andans mönnum og konum sem hefja formin á hærra plan, sumir með nokkurs lags barrokki, skrauti, flúri og skemmtilegheitum, sem er ekki endilega yfirborðskennt, aðrir með skarpri hugsun, þekkingu og greiningu, sumir jafnvel hvoru tveggja í senn, virðist algengasta formið, staðalform, pistla og blogga ef svo má segja vera: Ég skil ekki x! – þar sem upphrópunarmerkið leikur aðalatriði, en x getur verið hvaða dægurmál, uppákoma eða afstaða sem er. Eftir að reifa nokkra þætti þess sem höfundur skilur ekki með nokkrum, yfirleitt súblímeruðum, upphrópunarmerkjum (það er, földum í talsmáta og orðræðuhætti, frekar en bókstaflegum upphrópunarmerkjum enda þykja þau banal), er botninn yfirleitt sleginn í pistilinn á léttu nótunum, oft með fjarstæðukenndri tillögu eða dómi, til að undirstrika hversu fáránlegt allt þetta x sé en hleypa lesandanum burt í góðu skapi.
Nú er ljóst að engin ytri ritskoðun á sér stað á bloggsíðum, þó ljóst sé að sumir pistlahöfundar dagblaðanna endast lengur í starfi en aðrir. Strúktúrinn virðist liggja í loftinu, tilheyra okkur öllum, ef til vill nennir enginn að lesa annað, eða kannski geta fáir skrifað annað af heilum hug: kannski er þessi strúktúr eini sannleikurinn um okkar tíma.
Er heimurinn fjarstæðukenndur í augum þátttakenda hans og eina heiðarlega viðbragð flestra furða? Hefur það alltaf verið þannig? Ef ekki, hvenær gerðist það – og hvað gerðist? Er þetta lokastig marxískrar firringar? Eða erum við ennþá bara á grunnmmiðum? Erum við öll einfaldlega fegin þessu – er allsherjarástand furðunnar eitt skrefið enn í að losna við völd, eins og Baudrillard heldur því fram að sé æðsta takmark og raunverulegur drifkraftur fulltrúalýðræðis, því það séu forrréttindi að vera án þeirra? Eða er þetta tímabundin vitleysa, rétt á meðan við (Íslendingar, Vesturlandabúar, mannfólk?) áttum okkur á afleiðingum iðnvæðingarinnar/kjarnorkusprengjunnar/símans/aldamótanna/lýðræðisins/alþjóðavæðingarinnar/falls Sovétríkjanna/getnaðarvarnapillunnar?
Ég hef gerst sekur um þetta sjálfur og mér líkar það ekki. Þar sem ég er, eins og aðrir, sjúkdómseinkenni á veröldinni má ætla að eitthvað sé þá að breytast, að fleiri þyrsti í nýja gerð af áliti – jafnvel eitthvað allt annað en álit. Sannfæringu?
Offramboð pistla í fjölmiðlum hefur komið til samfara fæðingu og uppvexti bloggsins, þar sem allir eru hugsanlegir álitsgjafar um allt. Burtséð frá nokkrum andans mönnum og konum sem hefja formin á hærra plan, sumir með nokkurs lags barrokki, skrauti, flúri og skemmtilegheitum, sem er ekki endilega yfirborðskennt, aðrir með skarpri hugsun, þekkingu og greiningu, sumir jafnvel hvoru tveggja í senn, virðist algengasta formið, staðalform, pistla og blogga ef svo má segja vera: Ég skil ekki x! – þar sem upphrópunarmerkið leikur aðalatriði, en x getur verið hvaða dægurmál, uppákoma eða afstaða sem er. Eftir að reifa nokkra þætti þess sem höfundur skilur ekki með nokkrum, yfirleitt súblímeruðum, upphrópunarmerkjum (það er, földum í talsmáta og orðræðuhætti, frekar en bókstaflegum upphrópunarmerkjum enda þykja þau banal), er botninn yfirleitt sleginn í pistilinn á léttu nótunum, oft með fjarstæðukenndri tillögu eða dómi, til að undirstrika hversu fáránlegt allt þetta x sé en hleypa lesandanum burt í góðu skapi.
Nú er ljóst að engin ytri ritskoðun á sér stað á bloggsíðum, þó ljóst sé að sumir pistlahöfundar dagblaðanna endast lengur í starfi en aðrir. Strúktúrinn virðist liggja í loftinu, tilheyra okkur öllum, ef til vill nennir enginn að lesa annað, eða kannski geta fáir skrifað annað af heilum hug: kannski er þessi strúktúr eini sannleikurinn um okkar tíma.
Er heimurinn fjarstæðukenndur í augum þátttakenda hans og eina heiðarlega viðbragð flestra furða? Hefur það alltaf verið þannig? Ef ekki, hvenær gerðist það – og hvað gerðist? Er þetta lokastig marxískrar firringar? Eða erum við ennþá bara á grunnmmiðum? Erum við öll einfaldlega fegin þessu – er allsherjarástand furðunnar eitt skrefið enn í að losna við völd, eins og Baudrillard heldur því fram að sé æðsta takmark og raunverulegur drifkraftur fulltrúalýðræðis, því það séu forrréttindi að vera án þeirra? Eða er þetta tímabundin vitleysa, rétt á meðan við (Íslendingar, Vesturlandabúar, mannfólk?) áttum okkur á afleiðingum iðnvæðingarinnar/kjarnorkusprengjunnar/símans/aldamótanna/lýðræðisins/alþjóðavæðingarinnar/falls Sovétríkjanna/getnaðarvarnapillunnar?
Ég hef gerst sekur um þetta sjálfur og mér líkar það ekki. Þar sem ég er, eins og aðrir, sjúkdómseinkenni á veröldinni má ætla að eitthvað sé þá að breytast, að fleiri þyrsti í nýja gerð af áliti – jafnvel eitthvað allt annað en álit. Sannfæringu?
27.10.06
Fjórði hvalur Hvals 9
Skýrist ekki grundvallarmunurinn á afstöðu Íslendinga og alþjóðasamfélagsins á því að hér nam Kant aldrei land? Íslendingar hafa um nokkra hríð verið hrifnir af nytjastefnu Mills, og vísa bæði vinstri- og hægrimenn í rit hans jöfnum höndum, enda hefur hann verið þýddur og aðgengilegur um áratugabil. Algildishugmyndir Kants rista hins vegar ekki djúpt í landinu, að maður eigi að gera ráð fyrir að útfrá sérhverri athöfn manns megi setja fram allsherjarlögmál. Ef til vill er hreinlega 'hið almenna' ekki til á Íslandi. „Kommón, níu hvalir!“
Að vanda sig og að raska
Ég fékk þessa réttmætu gagnrýni í tölvupósti frá hreinskiptum vini mínum:
„Ég heyrði pistilinn þinn á rás 2 á mánudaginn og mér brá. Það var dálítið einsog að hlusta á táning með tyggjó sem er spurður um álit sitt á einhverju máli líðandi stundar þegar hann er að borða franskar á Kvíkk í kringlunni: "..... ég veit það ekki.... frænka mín sagði einu sinni að það ætti frekar að drepa Íraka en hvali og þess vegna skil ég ekki fólk sem er á móti hvalveiðum.“
Pistilinn krotaði ég einmitt niður í stikkorðum hálftíma fyrir lestur, án þess að vita hver niðurstaða hans myndi verða eða hvernig hann yrði í laginu – því eftir að klára skáldsöguna sem má kaupa hér ofar á síðunni hef ég einmitt eiginlega ekki haft neitt að segja. Ég beitti nokkrum vel þekktum brögðum til að fylla sirka upp í orðakvótann sem Nýhil hafði verið úthlutað, því ekki viljum við missa kvóta. Þetta var svona „ég skil ekki“-pistill, og já, það má skamma mig fyrir að hafa flutt hann, en það má líka verja það með aðstæðum. Pistillinn var það sem má kalla á máli tónlistarmanna lélegt gigg. Hins vegar barst mér það orð á götu að tiltekinn frétta- eða rit- eða framkvæmdastjóri Fréttablaðsins sem hreifst aldrei af ágætum textum sem ég raunverulega skrifaði fyrir það blað, hefði sérstaklega hrósað þessum gufusoðna lestri mínum.
Ef ég er maður 1, vinur minn maður 2, rit- eða eitthvaðstjórinn maður 3, þá sat maður 4 hjá mér og sötraði te áðan og sagði mér í óspurðum fréttum hvernig hann fengi alltaf mest hrós og víðast að fyrir þau blogg og þær greinar sem hann skrifaði með minnstri hugsun og flestum klisjum. Þó úrtakið sé ekki stórt slagar það áreiðanlega hátt í úrtak rannsóknar Stefáns Snævarr á skilnuðum þar sem karlinn er franskur en konan íslensk, svo stætt er á að tala um ástand. En hvaða ástand er þetta og er það ástand okkar, manna 1 og 4, ástand Íslands, ástand Vesturlanda eða ástand heimsins?
Í samhengi, og án þess að hér þurfi að klára pússlið: öll dagblöð og allir fréttaþættir hafa sama snið og kvikmyndir frá Hollywood: hversu mikið sem gengur á, hversu mörgum konum sem er nauðgað, börn myrt, hvaða styrjaldir sem hefjast og lýkur eða lýkur ekki, lýkur fréttamiðlinum alltaf á léttu nótunum. (Og ekki að það sé ekki ljótt að myrða, limlesta eða einfaldlega meiða karlmenn líka).
„Ég heyrði pistilinn þinn á rás 2 á mánudaginn og mér brá. Það var dálítið einsog að hlusta á táning með tyggjó sem er spurður um álit sitt á einhverju máli líðandi stundar þegar hann er að borða franskar á Kvíkk í kringlunni: "..... ég veit það ekki.... frænka mín sagði einu sinni að það ætti frekar að drepa Íraka en hvali og þess vegna skil ég ekki fólk sem er á móti hvalveiðum.“
Pistilinn krotaði ég einmitt niður í stikkorðum hálftíma fyrir lestur, án þess að vita hver niðurstaða hans myndi verða eða hvernig hann yrði í laginu – því eftir að klára skáldsöguna sem má kaupa hér ofar á síðunni hef ég einmitt eiginlega ekki haft neitt að segja. Ég beitti nokkrum vel þekktum brögðum til að fylla sirka upp í orðakvótann sem Nýhil hafði verið úthlutað, því ekki viljum við missa kvóta. Þetta var svona „ég skil ekki“-pistill, og já, það má skamma mig fyrir að hafa flutt hann, en það má líka verja það með aðstæðum. Pistillinn var það sem má kalla á máli tónlistarmanna lélegt gigg. Hins vegar barst mér það orð á götu að tiltekinn frétta- eða rit- eða framkvæmdastjóri Fréttablaðsins sem hreifst aldrei af ágætum textum sem ég raunverulega skrifaði fyrir það blað, hefði sérstaklega hrósað þessum gufusoðna lestri mínum.
Ef ég er maður 1, vinur minn maður 2, rit- eða eitthvaðstjórinn maður 3, þá sat maður 4 hjá mér og sötraði te áðan og sagði mér í óspurðum fréttum hvernig hann fengi alltaf mest hrós og víðast að fyrir þau blogg og þær greinar sem hann skrifaði með minnstri hugsun og flestum klisjum. Þó úrtakið sé ekki stórt slagar það áreiðanlega hátt í úrtak rannsóknar Stefáns Snævarr á skilnuðum þar sem karlinn er franskur en konan íslensk, svo stætt er á að tala um ástand. En hvaða ástand er þetta og er það ástand okkar, manna 1 og 4, ástand Íslands, ástand Vesturlanda eða ástand heimsins?
Í samhengi, og án þess að hér þurfi að klára pússlið: öll dagblöð og allir fréttaþættir hafa sama snið og kvikmyndir frá Hollywood: hversu mikið sem gengur á, hversu mörgum konum sem er nauðgað, börn myrt, hvaða styrjaldir sem hefjast og lýkur eða lýkur ekki, lýkur fréttamiðlinum alltaf á léttu nótunum. (Og ekki að það sé ekki ljótt að myrða, limlesta eða einfaldlega meiða karlmenn líka).
Mér er sagt að merkasti kostur íslenskra heimspekinga í Noregi sé alhæfingagleði.
„Mér er sagt að ein helsta skilnaðarorsök í hjónaböndum þar sem karlinn er Frakki, konan Íslendingur, sé að Frakkarnir fái nóg af hæfnileysi kvennanna til að ala börn upp.“ Stefán Snævarr í Fréttablaðinu. Greinin öll er tilvitnanahæf.
Mér finnst annars, ég hef sterklega á tilfinningunni, eftir eitt dægurviðtal og einn draslpistil, þetta liggur í maganum á mér, að öll orð sem ég og aðrir láta út úr okkur um annað en Írak séu lygi. Ekki að það sé hægt að segja neitt viturlegt um Írak, ekki einu sinni bretta upp ermar og taka til hendinni – en spurning dagsins er þessi: Þarf í alvörunni, samkvæmt einhverju freudísku/hegelísku/lacanísku/foucaultísku lögmáli allt að fara til fjandans einhvers staðar til að annars staðar svigni öll borð undan lífrænt ræktuðu grænmeti? Ef svarið er já, ef þetta er einhver óyfirstíganleg formgerð, þá er skynsamlegast að slökkva á samviskubitinu og segja bara „tough luck, krakkar“ við þriðja heiminn etc. „Bara óheppilegt að það skuluð vera þið, skiljiði?“
Önnur útlegging á sömu spurningu væri þá: hversu alhæfingaglaður er heimurinn?
Í Blaðinu má vænt ágætrar myndar af mér við viðtal um sjónvarpsfýsn liðinnar viku. Já, ég er ennþá kvefaður, alveg hellaður, og mannfælinn og óhugsandi, með hor í staðinn fyrir heila lungann af deginum, en ég er búinn með allt sjónvarpsefni sem ég hef nokkra trú á. Ábendingar vel þegnar.
P.S. Ekki það, að Stefánn Snævarr hefur trúlega rétt fyrir sér um alla hluti. Hann er skarpskyggn. Kannski að sefasjúkur stíllinn komi til af því að í raun veit hann að einmitt með því að hafa rétt fyrir sér er heimurinn sem hann talar frá, sjónarhóllinn sem hann sleppur ekki undan, þegar liðinn undir lok. Greinarnar eiga við það að stríða, svo að segja, að vera ekki mögulegar og þar með varla til.
Mér finnst annars, ég hef sterklega á tilfinningunni, eftir eitt dægurviðtal og einn draslpistil, þetta liggur í maganum á mér, að öll orð sem ég og aðrir láta út úr okkur um annað en Írak séu lygi. Ekki að það sé hægt að segja neitt viturlegt um Írak, ekki einu sinni bretta upp ermar og taka til hendinni – en spurning dagsins er þessi: Þarf í alvörunni, samkvæmt einhverju freudísku/hegelísku/lacanísku/foucaultísku lögmáli allt að fara til fjandans einhvers staðar til að annars staðar svigni öll borð undan lífrænt ræktuðu grænmeti? Ef svarið er já, ef þetta er einhver óyfirstíganleg formgerð, þá er skynsamlegast að slökkva á samviskubitinu og segja bara „tough luck, krakkar“ við þriðja heiminn etc. „Bara óheppilegt að það skuluð vera þið, skiljiði?“
Önnur útlegging á sömu spurningu væri þá: hversu alhæfingaglaður er heimurinn?
Í Blaðinu má vænt ágætrar myndar af mér við viðtal um sjónvarpsfýsn liðinnar viku. Já, ég er ennþá kvefaður, alveg hellaður, og mannfælinn og óhugsandi, með hor í staðinn fyrir heila lungann af deginum, en ég er búinn með allt sjónvarpsefni sem ég hef nokkra trú á. Ábendingar vel þegnar.
P.S. Ekki það, að Stefánn Snævarr hefur trúlega rétt fyrir sér um alla hluti. Hann er skarpskyggn. Kannski að sefasjúkur stíllinn komi til af því að í raun veit hann að einmitt með því að hafa rétt fyrir sér er heimurinn sem hann talar frá, sjónarhóllinn sem hann sleppur ekki undan, þegar liðinn undir lok. Greinarnar eiga við það að stríða, svo að segja, að vera ekki mögulegar og þar með varla til.
24.10.06
Drykkjumannavisur fyrir börn?
Off … úff … sit og læt frá mér búkhljóð, er búkhljóð, mér finnst nefið vera einhvers staðar yfir þriðja auganu, þetta heitir kvef eða flensa og ofnarnir í fallegustu íbúð Reykjavíkur virka ekki enn. Þarf að velja og hafna: taka leigubíl í vinnuna á eftir eða kaupa ofnalykil í Brynju.
Flutti óskrifaðan bráðapistil á Rás 2 í gær. Aldrei aftur, skrifa næst. En vandi minn er þó einkum sá að ég hef ekkert að segja eftir að ljúka við þessa blessuðu bók. Ég nenni ekki að tala við fólk, mig langar að rétta þeim sem nálgast mig miða sem á stæði: „lestu bókina“ – taka svo upp frekari samræður í febrúar. Jæja, ó jæja, látum hann hlæja … og önnur vísa sem rifjaðist upp fyrir mér rétt í þessu:
Maðurinn með hattinn
stendur upp við staur
hann borgar ekki skattinn
því hann á engan aur.
Hattinn oní maga
og maginn oní skó,
reima svo fyrir
og hendonum út í sjó!
Hver gerir annars ekki ráð fyrir að síminn hans sé hleraður? Og hver þorir að vera róttæklingur um þessar mundir, annar en Hreinn Hjartahlýr sem mun áreiðanlega aldrei fá vegabréfsáritun til Þingvalla? Ef Helgi Hjörvar óskar þessari þjóð sterks leiðtoga, óska ég þess að það verði Hreinn Hjartahlýr. Skrifa ég og sýg upp í nefið. Er veröldin óðamála og brotakennd, eða eru það bara blogg kvefaðra?
Flutti óskrifaðan bráðapistil á Rás 2 í gær. Aldrei aftur, skrifa næst. En vandi minn er þó einkum sá að ég hef ekkert að segja eftir að ljúka við þessa blessuðu bók. Ég nenni ekki að tala við fólk, mig langar að rétta þeim sem nálgast mig miða sem á stæði: „lestu bókina“ – taka svo upp frekari samræður í febrúar. Jæja, ó jæja, látum hann hlæja … og önnur vísa sem rifjaðist upp fyrir mér rétt í þessu:
Maðurinn með hattinn
stendur upp við staur
hann borgar ekki skattinn
því hann á engan aur.
Hattinn oní maga
og maginn oní skó,
reima svo fyrir
og hendonum út í sjó!
Hver gerir annars ekki ráð fyrir að síminn hans sé hleraður? Og hver þorir að vera róttæklingur um þessar mundir, annar en Hreinn Hjartahlýr sem mun áreiðanlega aldrei fá vegabréfsáritun til Þingvalla? Ef Helgi Hjörvar óskar þessari þjóð sterks leiðtoga, óska ég þess að það verði Hreinn Hjartahlýr. Skrifa ég og sýg upp í nefið. Er veröldin óðamála og brotakennd, eða eru það bara blogg kvefaðra?
23.10.06
Hun er komin!
Og hefst þá uppboðið á sjálfum mér – allir sem vettlingi geta valdið mega gjarna birta svona „sticker“ á blogginu sínu. Ég móðgast ekki þó einhver kjósi heldur þann minni og látlausari …
þið hin: kaupið bókina áður en það verður of seint.
þið hin: kaupið bókina áður en það verður of seint.
18.10.06
9.10.06
Brauð og njosnaleikir
Það teljast trúlega nokkuð vel heppnuð klókindi að tilkynna um lækkun matarskattarins, sem á að ganga eftir næsta mars eða kortéri fyrir kosningar eins og Egill Helgason orðaði það, um leið og ríkisstjórnarflokkarnir standa frammi fyrir, að því er virðist, raunverulegum pólitískum skandal – jafnvel skandal á heimsmælikvarða.
Hvort tveggja kemur svo upp um leið og tappað er á stífluna þarna upp frá … á næsta ári vil ég að eitt gerist í einu, kæri Jóli, eitt í einu.
Annars, forsíða Fréttablaðsins í dag: Marel stærst í heimi, og Yoko helgar stað súlunnar sem á að standa að eilífu. Eitthvað stærst í heimi og eitthvað eilíft á sömu forsíðu – ég held að við höfum flutt í heim frummyndanna, ég held að hinn heimurinn sé horfinn, ég held að Baudrillard hafi alltaf haft rétt fyrir sér um alla hluti.
Hvort tveggja kemur svo upp um leið og tappað er á stífluna þarna upp frá … á næsta ári vil ég að eitt gerist í einu, kæri Jóli, eitt í einu.
Annars, forsíða Fréttablaðsins í dag: Marel stærst í heimi, og Yoko helgar stað súlunnar sem á að standa að eilífu. Eitthvað stærst í heimi og eitthvað eilíft á sömu forsíðu – ég held að við höfum flutt í heim frummyndanna, ég held að hinn heimurinn sé horfinn, ég held að Baudrillard hafi alltaf haft rétt fyrir sér um alla hluti.
Malsvörn a þingi, samantekt
Hér var ekki rekin leyniþjónusta, hér var ekki hægt að reka leyniþjónustu, hér þurfti að reka leyniþjónustu, hún var ekki leyniþjónusta Sjálfstæðisflokksins, þið köstuðuð grjóti í Alþingi, það þarf að upplýsa margt annað, þið eruð að fela eitthvað, þið voruð líka með leyniþjónustu og þið voruð meira að segja með í þessari leyniþjónustu.
Var einhver að tala um brotna katla?
Var einhver að tala um brotna katla?
24.9.06
Mexiko, Tyrkland, Portugal, Spann og Island
Rétt upp hönd þeir sem nenna hvorki að tala um Bubba né Sindra Eldon!
Rakst á þetta á hagstofuvefnum:
Í ritinu er skoðuð staða ungs fólks á aldrinum 20-24 ára, sem ekki hefur lokið framhaldsskólastigi og ekki stundar nám. Litið er svo á að þessi hópur sé í hættu á að sitja eftir í þjóðfélagi nútímans sem krefst menntaðs vinnuafls. Þessi hópur er líklegri til að vera atvinnulaus og sinna minna krefjandi störfum. Á Íslandi tilheyra tæplega 30% 20-24 ára fólks þessum hópi en meðaltal OECD landa er 19%. Í fjórum löndum OECD ríkja eru fleiri ungmenni í þessum hópi en á Íslandi, það er í Mexíkó, Tyrklandi, Portúgal og Spáni. Á Íslandi, í Portúgal og á Spáni eru flestir í þessum hópi í starfi á vinnumarkaðinum. Í 19 af 27 OECD löndum, þar á meðal Íslandi, eru karlar fjölmennari í þessum hópi en konur.
Rakst á þetta á hagstofuvefnum:
Í ritinu er skoðuð staða ungs fólks á aldrinum 20-24 ára, sem ekki hefur lokið framhaldsskólastigi og ekki stundar nám. Litið er svo á að þessi hópur sé í hættu á að sitja eftir í þjóðfélagi nútímans sem krefst menntaðs vinnuafls. Þessi hópur er líklegri til að vera atvinnulaus og sinna minna krefjandi störfum. Á Íslandi tilheyra tæplega 30% 20-24 ára fólks þessum hópi en meðaltal OECD landa er 19%. Í fjórum löndum OECD ríkja eru fleiri ungmenni í þessum hópi en á Íslandi, það er í Mexíkó, Tyrklandi, Portúgal og Spáni. Á Íslandi, í Portúgal og á Spáni eru flestir í þessum hópi í starfi á vinnumarkaðinum. Í 19 af 27 OECD löndum, þar á meðal Íslandi, eru karlar fjölmennari í þessum hópi en konur.
20.9.06
16.9.06
Hin vanmetnu upphafsorð ræðu pafa
Your Eminences, Your Magnificences, Your Excellencies, Distinguished Ladies and Gentlemen.
Ræðan öll.
Ræðan öll.
28.8.06
Takk. Það var þetta sem við attum við.
Says M.I.T.'s Alan Guth, a pioneer of inflation theory: "I call the universe the ultimate free lunch."
23.8.06
Er samhengi í heiminum?
Niðurstaða lögreglurannsóknar hefur leitt í ljós að Kínverjinn sem fluttur var særður til Reykjavíkur frá Kárahnjúkum á sunnudagsmorgun veitti sér áverkana sjálfur og notaði til þess naglbít. Því hefur maðurinn neitað við yfirheyrslur og segir tvo grímuklædda menn hafa ráðist á sig. Þetta kemur fram í fréttatilkynningu frá embætti lögreglunnar á Seyðisfirði. Niðurstaða tæknideildar lögreglunnar í Reykjavík, sem sá um vettvangsrannsókn, hefur verið studd með áliti réttarmeinafræðings.
NFS, 24. ágúst 2006 19:13
Á heimasíðu fyrirtækisins Alcoa segir að fyrirtækið hafi styrkt lögreglumenn á Eskifirði og Reyðarfirði til að sækja námskeið erlendis. Inger L. Jónsdóttir sýslumaður á Eskifirði segir að embættið hafi talið verjanlegt að taka við styrki frá Alcoa þar eð lögreglumennirnir sem hans nutu hafi tekið við honum í eigin nafni og nýtt hann í frítíma sínum.
Rúv 21. ágúst 2006 12:29/15:53
NFS, 24. ágúst 2006 19:13
Á heimasíðu fyrirtækisins Alcoa segir að fyrirtækið hafi styrkt lögreglumenn á Eskifirði og Reyðarfirði til að sækja námskeið erlendis. Inger L. Jónsdóttir sýslumaður á Eskifirði segir að embættið hafi talið verjanlegt að taka við styrki frá Alcoa þar eð lögreglumennirnir sem hans nutu hafi tekið við honum í eigin nafni og nýtt hann í frítíma sínum.
Rúv 21. ágúst 2006 12:29/15:53
20.7.06
Sjalfsmorðsarasarhneigð (og demantsskreytt dildo)
Hið ógnvænlega við sjálfsmorðsárásarmenn er ekki að þeir drepi fólk, það eru allir að gera um þessar mundir, hið ógnvænlega við sjálfsmorðsárásarmenn, í hugum vestrænna áhorfenda, er að þeir drepa sjálfa sig. Hratt og örugglega, ólíkt reykingamönnum sem vekja nokkurn ugg hjá fólki en geta þó aldrei verið vissir um að deyja auk þess sem sígarettur ku veita einhvers konar nautn – „Hvað gengur manninum til? Hvað fær hann út úr þessu?“ er upphrópun manns sem heyrir af sjálfsmorðsárás í fyrsta sinn.
Þetta með reykingamanninn er ekki bara lélegur brandari, heldur myndi 'sjálfsmorðsárásarhneigð' meðal vesturlandabúa helst falla undir áráttuhegðun. Allt sem miðar ekki að nautn má skilgreina sem sálræna sjúkdóma á Vesturlöndum. Hvernig á samfélag nautnarinnar að geta skilið heittrúaða? (Hann drekkur of mikið, hann reykir of mikið, hann trúir of mikið, hann talar of mikið, hann er með hana á heilanum, hann vinnur of mikið, hann safnar bara skuldum – hann fremur of margar sjálfsmorðsárásir - vitaskuld fellur hið síðasta ekki einfaldlega í röðina. Vitaskuld er málið flóknara.)
---
Fréttir af sjálfsmorðsárásum eru nú orðnar vanabundnar svo mönnum stendur minni og minni stuggur af þeim.
Án þess þó að hafa skilið þær.
Og það er þarna, í (jafnvel gagnkvæmu) áhugaleysi á að skilja, sem raunveruleg gjá verður til: þegar 'við' hættum að gera ráð fyrir intersúbéktífum tengslum, samskiptum, mano-a-mano, eh hombre!, við 'þá' og lærum bara að sneiða hjá löndunum þeirra, lærum að gera varúðarráðstafanir líkt og gegn dýrum í skógi (í besta falli húsdýrum í búi). 'Allt tjúllað meðal Araba'.
Hversu margir Íslendingar ætli tali annars arabísku?
---
Manni finnst maður þurfa að setja svo marga fyrirvara: ekki að ég sé hlynntur sjálfsmorðsárásum. Ekki að ég sé hlynntur íslamísku alheimsríki. Og svo framvegis. Sleppa því, þetta á að liggja í augum uppi.
En eitt 'ekki að': Ekki að heimsfréttirnar í dag snúist um sjálfsmorðsárásir. Þær snúast um stríð, beinlínis, þar sem landgöngulið Ísraela hefur ráðist inn í Líbanon og átök hafist þar, á landi, til viðbótar við sprengjuregn síðustu tíu daga. Ég geri mér ekki fulla grein fyrir því hver hefur skilgreiningarvaldið og hvers vegna þetta er enn ekki kallað stríð, heldur aðgerð. Kannski vegna þess að það eru nánast eingöngu óbreyttir borgarar sem falla. Ísraelar þekkja hins vegar nautnir, eru frjálslyndir í kynferðismálum, það er ekkert 'irrationalt' við þeirra hegðan eins og þeirra sem fórna sjálfum sér.
Þetta með reykingamanninn er ekki bara lélegur brandari, heldur myndi 'sjálfsmorðsárásarhneigð' meðal vesturlandabúa helst falla undir áráttuhegðun. Allt sem miðar ekki að nautn má skilgreina sem sálræna sjúkdóma á Vesturlöndum. Hvernig á samfélag nautnarinnar að geta skilið heittrúaða? (Hann drekkur of mikið, hann reykir of mikið, hann trúir of mikið, hann talar of mikið, hann er með hana á heilanum, hann vinnur of mikið, hann safnar bara skuldum – hann fremur of margar sjálfsmorðsárásir - vitaskuld fellur hið síðasta ekki einfaldlega í röðina. Vitaskuld er málið flóknara.)
---
Fréttir af sjálfsmorðsárásum eru nú orðnar vanabundnar svo mönnum stendur minni og minni stuggur af þeim.
Án þess þó að hafa skilið þær.
Og það er þarna, í (jafnvel gagnkvæmu) áhugaleysi á að skilja, sem raunveruleg gjá verður til: þegar 'við' hættum að gera ráð fyrir intersúbéktífum tengslum, samskiptum, mano-a-mano, eh hombre!, við 'þá' og lærum bara að sneiða hjá löndunum þeirra, lærum að gera varúðarráðstafanir líkt og gegn dýrum í skógi (í besta falli húsdýrum í búi). 'Allt tjúllað meðal Araba'.
Hversu margir Íslendingar ætli tali annars arabísku?
---
Manni finnst maður þurfa að setja svo marga fyrirvara: ekki að ég sé hlynntur sjálfsmorðsárásum. Ekki að ég sé hlynntur íslamísku alheimsríki. Og svo framvegis. Sleppa því, þetta á að liggja í augum uppi.
En eitt 'ekki að': Ekki að heimsfréttirnar í dag snúist um sjálfsmorðsárásir. Þær snúast um stríð, beinlínis, þar sem landgöngulið Ísraela hefur ráðist inn í Líbanon og átök hafist þar, á landi, til viðbótar við sprengjuregn síðustu tíu daga. Ég geri mér ekki fulla grein fyrir því hver hefur skilgreiningarvaldið og hvers vegna þetta er enn ekki kallað stríð, heldur aðgerð. Kannski vegna þess að það eru nánast eingöngu óbreyttir borgarar sem falla. Ísraelar þekkja hins vegar nautnir, eru frjálslyndir í kynferðismálum, það er ekkert 'irrationalt' við þeirra hegðan eins og þeirra sem fórna sjálfum sér.
Efi, hnefi
Ég skrifa 'iðka efa' en les sjálfur endurtekið 'iðka hnefa'. Til eru vinstrimenn sem iðka hnefa, já, en hann verður aldrei samur (í höndum þeirra?) eftir Foucault og Zizek – merkilegt að hafa ekki séð minnst á það í samhengi við hnefaríðingar Foucaults að hnefinn er vitaskuld tákn uppreisnarmanna, byltingarsinna, róttæklinga – hvaða merkingu hefur það að stinga honum, ekki sem tæki, heldur sem tákni, upp í rassinn á vini sínum? Þöggun? Friðþæging? Eða var það allan tímann þangað sem hnefinn stefndi (til að stöðva hægðir eða sækja saur)? Í öllu falli er þetta myndverkið sem Sigurður Guðmundsson gleymdi að gera á sínum yngri árum: Efi, hnefi.
19.7.06
Enn um hægrisinnuð dildo og vinstrisinnaða listamenn
List er þó aldrei alveg byltingarsinnuð, hún getur ekki verið það, hún getur ekki einu sinni reynt það, ekki í skilningnum sem sjálfsmorðsárás er tilraun til að breyta öllu, eða vera allt (með því að verða ekkert); því list er alltaf unnin á forsendum þess að enn sé hægt að tákna, að ekki sé fullreynt að vera maður – og ný tákn eða ný notkun þeirra felur alltaf í sér arf undangenginna. Eða við getum vitnað í Houllebecq um að Lífið sé í grundvallaratriðum íhaldssöm afstaða ('Life is basically a conservative option'), þá er vandinn/takmörkunin/kosturinn við list sem byltingu að hún er líf.
Glott listamannsins
Viðbót um dildóin og listina: Reyndar er enduruppgötvun kynlífsleikfanga, og rímix á forsendum auðlegðar og celebrity-kúltúrs, jafn tæk list og margt það sem skapað er innan ramma listaheimsins í dag, og það er ekki rétt að hún sé efalaus. Það er, ég veit ekki nema Zinn glotti sjálf. Í dag er glott listamannsins er ein grundvallarforsenda stöðu hans sem slíks. Og er jafnvel hætt að vera nóg, er jafnvel orðið vanabundið, er jafnvel úr sér gengið.
Vinstri
Vinstri er tvennt: óbeit á valdi og að iðka efa.
Það er ekki tilviljun og það er ekki sögulegt ofbeldi eða heimtufrekja vinstrimanna að fleiri miklir listamenn 20. aldar voru vinstrisinnaðir en hægrisinnaðir. Óþolið gegn valdi er sama afl og efi um ásýnd hlutanna. Að taka ekki því sem manni er veitt sem gefnu er fyrsta forsenda allra lista.
Það er hins vegar ekki fyrsta forsenda allrar sköpunar. Það er hægt að skapa efalaust. Sjá. (Ekki til að gera lítið úr völundarsmíð Shiri Zinn, en þessi smíð verður ekki að list fyrr en búið er að veita ummæli um hana – síðasta skrefið, sem gæti til dæmis verið einhvers konar glott, kemur utan að og klárar verkið, ef það vill á annað borð vera listaverk. Margt er ágætt annað en list.)
Óbeit á valdi og iðkun efa eru nátengd en ekki hið sama. Það er, þau verður að sjá hvort í sínu lagi til að leiða í ljós dýnamíkina á milli þeirra, sem getur orðið á stöðnun, þegar vinstrið tekur að efast um hneigðir sínar frá valdinu. Og ruglast jafnvel svo mikið í ríminu að hann gleymir þeim alveg. Þá verður Samfylkingin til.
Það er ekki tilviljun og það er ekki sögulegt ofbeldi eða heimtufrekja vinstrimanna að fleiri miklir listamenn 20. aldar voru vinstrisinnaðir en hægrisinnaðir. Óþolið gegn valdi er sama afl og efi um ásýnd hlutanna. Að taka ekki því sem manni er veitt sem gefnu er fyrsta forsenda allra lista.
Það er hins vegar ekki fyrsta forsenda allrar sköpunar. Það er hægt að skapa efalaust. Sjá. (Ekki til að gera lítið úr völundarsmíð Shiri Zinn, en þessi smíð verður ekki að list fyrr en búið er að veita ummæli um hana – síðasta skrefið, sem gæti til dæmis verið einhvers konar glott, kemur utan að og klárar verkið, ef það vill á annað borð vera listaverk. Margt er ágætt annað en list.)
Óbeit á valdi og iðkun efa eru nátengd en ekki hið sama. Það er, þau verður að sjá hvort í sínu lagi til að leiða í ljós dýnamíkina á milli þeirra, sem getur orðið á stöðnun, þegar vinstrið tekur að efast um hneigðir sínar frá valdinu. Og ruglast jafnvel svo mikið í ríminu að hann gleymir þeim alveg. Þá verður Samfylkingin til.
18.7.06
13.7.06
Manni með hamar er serhver vandi nagli
To a man with a hammer every problem is a nail.
Japansk máltæki. Gott.
Manni með skriðdreka er sérhver vandi … yfirstíganlegur?
Japansk máltæki. Gott.
Manni með skriðdreka er sérhver vandi … yfirstíganlegur?
Eg elska lyktina af Zizek á morgnana
Er ekki kominn tími til að blogga spurði einhver – jú! Sannarlega, einmitt núna – smellið á myndina hér að ofan, og lesið – ég, persónulega, get ekki beðið eftir því að Einar Bárðarson flytji myndina inn. Og ætli sé ekki trúlegt að Kviksaga verði fyrri til …
Barcelona er ágæt, hér er heitt og ekkert hægt að gera nema vinna. Gott skrifborð. Góður matur. Það þarf að skrifa world guide fyrir fólk sem fer um aðallega í leit að borði undir fartölvuna sína. Mæli ekki með París – og mæli raunar enn ekki jafn rammlega með neinni borg og Berlín, nema þá ef vera skyldi Reykjavík sem er afar samtímavæn. Hef minni og minni samúð með hefðum en veit fyrir vikið ekki með hverju ég ætti að hafa samúð.
Fólkið sem ég bý hjá ætlar bráðum að gifta sig. Og í fyrrakvöld hitti ég japanskt par í honeymoon-Evrópureisu, hann ljóðskáld, hún plötusnúður og krakkar: Japanir yrkja ekki bara hækur!
Spurningin brennur vafalaust á mörgum: hvor eru betri, útlönd eða Íslönd? Svarið er vitaskuld afar einfalt: Ísland ætti að ganga í ESB. Þó ekki væri nema til að við getum öll farið að tala um eitthvað annað en gengi krónunnar og stutt síðan fótboltalið eftir stafrófsröð – eins og glöggir menn hafa væntanlega fyrir löngu gefið gaum er Ítalía næst á eftir Íslandi í upptalningu Evrópulanda. Ef Ísrael fer að láta ungu mennina sína æfa fótbolta frekar en hitt sem þeir eru að gera alla daga má kannski hleypa því á listann, en til að hafa allan varann á er ég frekar pró-latínisti en anti-semítisti. Í órum mínum.
Þýðingu Óraplágunnar er annars enn að ljúka. Og bókarskrifum. Mér leiðist að kalla bókina mína skáldsögu þó það sé hún … íslenska orðið skáldsaga lyktar svo mikið af hörðum spjöldum, stóru letri, of þykkum pappír, opnuviðtali í dagblaðsbroti … og því að næstum enginn lesi bókina. Það hangir of margt á spýtunni. Eða of fátt. Bók. Gott og vel, ég sé ekki betur en ég sé að klára bók, sem er ágætt.
Tölvur blogga ekki um fólk, fólk bloggar um fólk.
6.6.06
Nýmæli
„Ekki tala um þetta sem nýja ríkisstjórn. Þetta er sama ríkisstjórnin.“ – ávítar Geir H. Haarde, verðandi forsætisráðherra fréttamann ríkissjónvarpsins. „Ég legg áherslu á það að það er ekki stefnubreyting, þetta er sama ríkisstjórnin,“ heldur hann áfram til að slá á þá óskhyggju vinstrimanna að hægt sé að kalla það stjórnarkreppu að forsætisráðherra fari frá vegna goldins afhroðs í kosningum. Ég, persónulega, fagna skilgreiningarvaldi karlkyns, miðaldra verðandi ævisagnaritara, án þess væri ég ringlaður.
Er að fara í ferðalag, vona að ég líti ekki oft á myspace en stundum á tölvupóst.
Er að fara í ferðalag, vona að ég líti ekki oft á myspace en stundum á tölvupóst.
26.5.06
25.5.06
Ástkæru fjölmiðlar …
Í eitt skipti fyrir öll: Það heitir Pó-land. Ekki Pól-land, því það er ekki nálægt neinum pól, heldur alls konar hlutum sem heita Pó: á og/eða fjallgarði og/eða gresju. Við lögðum öll nóg á okkur í grunnskóla til að muna þetta, til að orðið ætti að komast óskaddað á forsíður. Nývaknaður og alveg brjálaður.
10.5.06
8.5.06
Eru visindi heimsk?
Á forsíðu Morgunblaðsins í dag birtist fréttin hér við hliðina, þar sem vísindamenn – raunvísindamenn – hafa semsagt komist að þeirri niðurstöðu að í hóflegum skömmtum geti leti slegið á streitu. Textinn að neðan er úr grein sem birtist sama dag á mbl.is, um að heili lesbía bregðist öðruvísi við lykt karla og kvenna en heili gangkynhneigðra kvenna. Nú er ljóst að textarnir sjálfir eru ekki unnir af vísindamönnum, heldur blaðamönnum. Því er spurningin opin: hvar er heimski hlekkurinn? Hver er það, á leið vísindarannsókna til almennings, sem ræður því að vísindi virðast einkum beina athygli sína að því að finna mólekúl á bakvið 'frávikshegðun' eins og samkynhneigð er orðuð í helsta inngangsriti að félagsfræði við Háskóla Íslands þessa önn, renna stoðum forheimskaðrar 'skynsemi' undir það sem ýmist er einfaldlega vanþekking eða öllum ljóst (það er, ýmist öllum ljóst og rangt, eða öllum ljóst og rétt). Hvaða mengi persóna sem á í hlut, ef einhver skyldi asnast til að lesa þetta blogg í frístundum, þó mig gruni að eini lesandinn sé bróðir minn:
1. Mólekúl hafa ekki skýringargildi, heldur eru í besta falli vafasöm þýðing á merkingarbærum heimi manneskja.
2. Það er óþarft að sækja vatnið (ágæti hægðarinnar) yfir lækinn (excel-skjalið með rannsóknarniðurstöðunum).
3. Fánýti er fánýti.
4. Óþörf orð eru óþörf.
5. Lesið eitthvað – eitthvað – sem kemur starfi ykkar ekki við, víkkið sjóndeildarhringinn, verðið fyrst manneskjur, síðan vísinda- eða blaðamenn.
Til almennings og ráðamanna: Endurnefnið atvinnuleysisbætur 'nýsköpunarsjóð' og liðkið til í reglunum, svo fólk geti vandræðalaust tekið sér frí frá störfum og ráðið bót á þessari vitleysu og annarri.
Kynhvötin og heilastarfsemi könnuð
Heilinn í lesbíum bregst öðruvísi við kynhormónum en heilinn í gagnkynhneigðum konum. Þetta staðfestir ný sænsk könnun, þar kemur jafnframt fram að heilinn í lesbíum sýnir svipuð viðbrögð og heilinn í gagnkynhneigðum körlum. Frá þessu var sagt í riti sænsku vísinda-akademíunnar í dag.
Með ákveðið óþol vegna bakverkja (og þó er mér nokkur alvara),
Haukur Már.
5.5.06
Hnefun ljoða
Hr. Z var að láta frá sér nýja bók, the Parallax view. Á s. 13 má lesa: „The fist (focus of purposeful work, the hand as the most tightly controlled and trained part of our body) replaces the phallus (the organ out of our conscious control par excellence, since its erection comes and goes independently of our will), in a kind of correlate to somebody who approaches a state that should emerge "spontaneously" in a well-planned instrumental way (a poet who constructs his poems in a "rational" way, for instance, is a poetic fist-fucker).“ Ekki að hnefun hafi ekki komið fyrir í heimspeki og ljóðum áður …
við hnefum öll, á einn hátt eða annan.
27.4.06
Andi Lennons
The most important musical talent of our time was taken from us much too soon.
Now a world premiere special television event will take you around the world as psychics travel to the most significant places in Lennon's life, hoping to make contact with his spirit.
Mhm …
Annars fordæmi ég fordæmingu Eiríks á Fréttablaðsljóðinu og segi: tja. Also, hvernig er hægt að blammerast svona út í tiltölulega venjulegt en alveg óhræðilegt ljóð, en skemmta sér vikulega yfir Idol? Eða með öðrum orðum, kæri, hvenær fæddist lotning þín fyrir „ljóðinu“ með stóru og það allt?
Ímyndaðu þér allt fólkið
lifandi saman í friði,
júhú!
Now a world premiere special television event will take you around the world as psychics travel to the most significant places in Lennon's life, hoping to make contact with his spirit.
Mhm …
Annars fordæmi ég fordæmingu Eiríks á Fréttablaðsljóðinu og segi: tja. Also, hvernig er hægt að blammerast svona út í tiltölulega venjulegt en alveg óhræðilegt ljóð, en skemmta sér vikulega yfir Idol? Eða með öðrum orðum, kæri, hvenær fæddist lotning þín fyrir „ljóðinu“ með stóru og það allt?
Ímyndaðu þér allt fólkið
lifandi saman í friði,
júhú!
21.4.06
Glitnir hressir upp á ímynd
Á maður að skrifa þeim og láta vita af stafsetningarvillum og bjagaðri ensku? Svona fyrst við erum öll saman í þessu? 244 EUR million.
Glitnir is a leading financial group that offers universal banking, and a leading global niche player in three segment: Seafood/food, sustainable energy and offshore supply vessels/shipping. The bank has an branch in London in UK and in Copenhagen in Denmark. Glitnir is the sole owner of banks in Luxembourg and Norway (BNbank and Glitnir bank, the factoring company Glitnir Factoring as well as 50.1 % of the Union Group). Glitnir plan to open a office in Halifax in Canada during the spring of 2006 and in Shanghai in China during the fall of 2006. Glitnir is listed on the Icelandic Stock Exchange. Glitnir recently announced record profit for 2005 - the best in the bank's history. Total assets by December 31, 2005 were EUR 19.7 billion. The record high profit for 2005 was 244 EUR million.
Glitnir is a leading financial group that offers universal banking, and a leading global niche player in three segment: Seafood/food, sustainable energy and offshore supply vessels/shipping. The bank has an branch in London in UK and in Copenhagen in Denmark. Glitnir is the sole owner of banks in Luxembourg and Norway (BNbank and Glitnir bank, the factoring company Glitnir Factoring as well as 50.1 % of the Union Group). Glitnir plan to open a office in Halifax in Canada during the spring of 2006 and in Shanghai in China during the fall of 2006. Glitnir is listed on the Icelandic Stock Exchange. Glitnir recently announced record profit for 2005 - the best in the bank's history. Total assets by December 31, 2005 were EUR 19.7 billion. The record high profit for 2005 was 244 EUR million.
10.4.06
23.3.06
Í tilefni af greiningum greiningardeilda banka á stöðu banka
Vill einhver eldri maður útskýra fyrir okkur börnunum hvað kreppa þýðir? Ef framleiðsla dregst saman um 5-10%, munum við þá bara borða meira Euroshop Corn Flakes og minna Kelloggs eða þurfum við að flytja aftur í moldarkofana? Munu bankarnir vilja fá yfirdráttarlánin sín til baka, svo allir hætta að drekka? Eða getur verið, eins og mig grunar, að kreppa sé fyrst og fremst fyrirtak fyrir menn eins og mig, sem kunna ekki á peninga og hafa þá sama forskot og blindur maður í myrkvuðu herbergi? Er hagfræðingur í húsinu?
14.3.06
6.3.06
Trölli stelur málfrelsinu
Jæja … þessi birtist í Fréttablaðinu í dag og fer sjálfsagt líka á Kistuna:
Kæri Sigurjón,
þeim helmingi greinar þinnar sem fjallar ekki um persónu mína er ég sammála, staf fyrir staf.
Nafn þitt kom upp í grein sem ég skrifaði á dögunum, því mér sýndust þú og Egill Helgason vera helstu þungavigtarmennirnir á Íslandi til að taka „skopmyndadeiluna“ upp á arma ykkar, og áköfustu málsvarar málfrelsisins í þeirri deilu. Áður en lengra er haldið vil ég fullyrða að þar eigið þið ykkur enga andstæðinga. Í það minnsta er ég engum manni málkunnugur sem dregur í efa mikilvægi og helgi málfrelsisins. Málfrelsið er ekki til umræðu, málfrelsið er sine qua non Vesturlanda – við ræðum innan ramma þess og göngum að því sem vísu. Að fjalla um og gagnrýna orð, myndir, setningar og samhengi, er ekki að vilja banna þau. Og felur ekki heldur í sér tiltakanlega samúð með harðstjórum, morðingjum eða ofstopamönnum.
Til grundvallar grein minni lá atlaga að því að sjá í hvaða samhengi ákveðin orð koma fram. Og afsakaðu ef ég hljóp of hratt yfir sögu.
Ég hélt því fram, og held til streitu, að þeir sem í samhengi hitamálsins um „skopmyndirnar“ í Jyllandsposten, leggja sig eingöngu eftir því að krefjast málfrelsis og saka reiða múslima um að vilja ritskoða vestræna fjölmiðla, hafi sumpart fallið í gildru, að þeir séu þátttakendur í vél sem þeir ráði ekki sjálfir yfir. Væntanlega er það þetta sem þér sárnaði, því ég taldi þig til þessa hóps. Gildran, ef mér sýnist rétt, er að taka þátt í að espa til óvildar á milli Vesturlanda og Arabaheimsins.
Og þess vegna kom kvikmyndafræði við sögu, eða greining myndmáls, öllu heldur: Hugmyndafræði starfar á grundvelli myndmáls frekar en rökræns línulegs samhengis orða. Og á æsingatímum er hætt við að orðin sjálf verði líka undirseld myndmálinu. Það er: aðalvirkni þeirra felst í því hvar þau raðast inn í einhvers konar collage-mynd af heiminum, samtímanum og sögunni, mynd sem ætlar sér að verða heildstæð.
Það er: Ef til vill meinar þú ekkert nema „Tjáningarfrelsið blívur“ þegar þú segir „Tjáningarfrelsið blívur“. En tímarnir raða orðum þínum í annað samhengi og skýrt, þar sem þú getur átt á hættu að „Tjáningarfrelsið blívur“ sé umsetið af „Arabar hata tjáningarfrelsið“, „Við á móti þeim“ – og að „Keyrum upp vélarnar!“ sé jafnvel rétt handan við hornið.
Og í dag má óttast að það sé einarður ásetningur einhverra valdamestu manna, stofnana og fyrirtækja heims að stofna til, magna og viðhalda þessu samhengi orðanna. Og það er varla hægt að halda að sá ótti sé ofsóknaræði eitt eða „opinberunarhyggja“, nema hunsa fjölmiðla af einurð og festu. Sem er kannski ekki slæm hugmynd. Ég tiltók einhverjar stikkprufur úr merkingarsarpinum í greininni, en sú sem sennilega varðar mestu er væntanlega sú sem verður tilefni uppnefnisins „opinberunarsinnar á Netinu“ – heimasíða helstu ráðherra Bandaríkjastjórnar og kunningja þeirra, þar sem þeir útlista áform sín. Þetta er ekki heimasíða samsæriskenningasmiða, heldur samsærissmiða.
Skýrsla Varnarmálaráðuneytisins frá síðasta mánuði, þar sem stefnu ráðherranna er framfylgt undir yfirskriftinni „stríðið langa“, er jafn raunveruleg.
Þetta er ógurlega erfitt ástand. Ég lít á mig sem kristinn mann, en mér er ómögulegt að hafa hátt um það eftir að trölli stal jólunum. Og trölli er í óða önn að stela málfrelsinu líka, ásamt lýðræðinu og frjálslyndinu. Og allt verður þetta jafn öfugsnúið, hvort sem það eru kristnir sem segja: „Við erum full af náungakærleik, þið ekki!“, lýðræðissinnaðir „Við trúum á þátttökurétt allra í ákvörðunum sem varða alla – þið ekki!“ eða frjálslyndir „Við trúum á frelsið, þið ekki“ áður en þeir hleypa út herjunum – allt er þetta pervisin skrumskæling á hugmyndum sem upphaflega er stefnt gegn valdníðslu og ofstjórn, til réttlætingar henni.
Ég held að þessir tímar leyfi okkur ekki slagorðakenndar ofureinfaldanir – ég held að þær þjóni einkum uppgangi hernaðarhyggju og hugmyndafræðinnar sem er nú látin styðja hana. Ég þykist ekki kunna að stöðva þróunina – ekki frekar en leiðarahöfundur Guardian sem féllust hendur þegar skýrslan um stríðið langa birtist á dögunum, hann sagði: „Eins og hnattvæðing og veðrið eru yfirráð Bandaríkjanna bara hluti af tilverunni, hvort sem okkur líkar betur eða verr […] en í kaldranalegri sýn Hr. Rumsfelds á framtíðina er svarið gefið, við spurningunni hvort hægt sé að vinna í jafnvel hinu langdregnasta stríði gegn hryðjuverkum“ (15. feb). Leiðarahöfundurinn vonaði að hann gæti látið sig dreyma um aðra daga.
Hvað afganginn af grein þinni varðar, þann helminginn sem fjallaði um mig sem persónu eða stílbrögð skrifa minna, gef ég þér flatan lófa og hrópa „Spegill! Spegill!“: Ég kannast ekki við að vera sérstaklega siðavandur og þú mátt sjálfur dansa til Pakistan – kíktu við í Kabúl á leiðinni, þar sem frelsið fer um í fullum herklæðum, og svo framvegis, fullt af hnyttni og stílbrögðum, bestu kveðjur,
Haukur Már Helgason.
(Myndin sem fylgir er af fögnuði í Tehran þegar Íran tryggði sér rétt til að keppa á heimsmeistaramótinu í fótbolta, sem verður haldið í Berlín næsta sumar.)
Tjáningarfrelsið
Is the victim supposed to honor to the executioner's "free speech"? Should my father's beautiful aunt Anna and the 28 other persons from my father's family, who died in Nazi concentration camps, politely have said "To Hitler's right to lie..." when they stepped into the chamber of death? Thomas Koppel, danskt tónskáld.
3.3.06
Og sja!
Um leið og ég verð að biðjast afsökunar á því, fyrir hönd mín og/eða Fréttablaðsins, að hafa gleymt túnfiski í uppskriftinni að Úrsúlupasta sem birtist á mínum vegum í blaðinu í gær, lýsi ég mig aldeilis hlessa á sumum orðanna sem skólaskáldið Sjón lætur falla um mig sama dag í Morgunblaðinu. Bjartur hefur endurbirt grein Sjóns hér. Ég skrifaði honum svar í morgun sem ég vona að Fréttablaðið birti á helginni. Hann sem er svo gott skáld … Upphaflega greinin, greinin um mig, sem Sjón nefnir svo, birtist annars líka á Kistunni.
Er að rísa úr flensu. Sjón hrinti mér raunar fram úr rúminu, ég held ég hefði legið degi lengur hefði hann ekki manað mig að hlaupa til Pakistan …
Annars: letidagur.
1.3.06
Fegurð stærðfræðinnar
Ég var að reyna að skilja hæku sem Hreinn birti … og gafst upp eftir að afvegaleiðast að þessari mynd. Enda með flensu. Bleh bleh bleh.
28.2.06
Horreimin
Kvefaður. Snarkvefaður. Nostalgískt ástand, suma bestu daga bernsku minnar átti ég kvefaður. Tek við pöntunum á styrktarlínum í bókina mína í athugasemdadálkunum hér á blogginu.
27.2.06
Styrktarlínur til sölu inn í skáldsögu
Eftir klukkustundar sjálfboðavinnu í þágu íslenskrar heimspeki fór ég inn á vef íslandsbanka og tók þátt í leiknum „Meistarinn í fjármálum“ í von um 50.000 króna laun. Ég er síðan að spá í að stofna veðbanka um hvort ég verð dreginn þann 2. mars næstkomandi … einhvern veginn hlýt ég að geta breytt þessu í skotheldan ágóða. Hafi einhverjir betri hugmyndir um tekjulindir fyrir ungan rithöfund á krókaleið, látið vita hérna í athugasemdunum.
24.2.06
Að vera, nú eða ...
Í The Possibility of an island frá Houllebecque er frábær lína sem sögupersóna hefur eftir Harley de Dude: „Life is basically a conservative option“. Google segir mér hins vegar að hvorki línan né de Dude séu til.
Stríðið langa og siðferðisvísitalan Egill Helgason
Að síðustu, þessi grein sem Kistan pantaði eiginlega af mér, en ég, fégráðugur og bíræfinn, sendi á Fréttablaðið. Þar birtist hún í dag:
Það tekur fimm ár að umturna heiminum, hugmyndafræðilega og siðferðilega. Fimm ár. Heimsfréttir og fréttaskýringar eru nú gerðar úr setningum sem hefðu verið allt að því ósegjandi fyrir fimm árum síðan. Það sem hefur, gróft á litið, verið gert á þessum fimm árum er að skipta heiminum í „okkur“ og „þá“. Og við vitum öll hverjir þeir eru. Og við vitum öll hvernig þeir eru – börnin þeirra skera sig í höfuðkúpuna með rakhníf eins og mátti á dögunum sjá í ljósmyndasyrpu af daglegu lífi hér og hvar í heiminum.
Hvernig gerðist þetta? Hvernig var heiminum skipt upp í kvíar svo snögglega? Með einfaldri tækni sem var enduruppgötvuð í árdaga kvikmyndarinnar og þá kölluð „montage“ – skeyting – en hafði áður verið þekkt sem galdrar. Þannig var aldrei sýnt í orði að Saddam Hussein hefði haft hönd í bagga við fall tvíburaturnanna í New York – en það var gefið nógu oft til kynna með myndmáli til að verða viðtekin hugmynd í Bandaríkjunum. Saddam, Bin Laden, 911. 911, Bin Laden Saddam. Það voru ekki bara dagblöð og sjónvarpsstöðvar sem stunduðu þessa vel kunnu myndsköpun, heldur og Bandaríkjaher sjálfur, í skæslegri auglýsingaherferð (auglýsingastofan Leo Burnett hefur séð um markaðssetningu hersins upp á síðkastið. Meðal annarra viðskiptavina hennar eru Kellogg's, Visa, McDonalds, Coca-Cola, Philip Morris og Walt Disney. Betur má þó ef duga skal og verður samningurinn boðinn út á næstunni. Sjá vefinn army.com.)
Saddam, Bin Laden, kallarnir á spilastokknum (Bandaríkjaher dreifði spilastokk á meðal hermanna með fyrirmönnum í ríki Saddams Hussein, í mikilvægisröð), Tsjetsjenar, Palestínumenn – þetta liggur allt ljóst fyrir, þeir líta allir eins út. Fimm ár, þetta var auðvelt.
Og þá, þegar frjálslyndi lýðræðissinninn Egill Helgason og súrrealistinn Sjón hafa fallið fyrir myndunum, kalla Friedrich Nietzsche til vitnis og hrópa „Lifi málfrelsið – leyfum þeim að móðgast“, „Birtum fleiri skopmyndir“ og „Hættum griðkaupum“ (þetta eru fyrirsagnir á nýlegum pistlum Egils Helgasonar á Vísi.is og eru einkum merkilegar fyrir það hve vandræðalaust hann beitir 1. og 3. persónu fleirtölu) – þá er kominn tími fyrir næsta fasa, segir Bandaríkjastjórn, og tilkynnir: við eigum ekki lengur í „stríði gegn hryðjuverkum“. Við erum nú stödd í „stríðinu langa“ – „the Long War“. Og það mun vara í áratugi, spáir Varnarmálaráðuneytið í skýrslu sem það sendi frá sér í síðustu viku (Quadrannial Defense Review Report). Meðal atriða sem skýrslan tiltekur í slagorðakenndri sundurliðun þróunarinnar eru:
• Frá takti friðartíma – til tímaskeiðs hins óvænta og óvissa. [From a peacetime tempo – to an era of surprise and uncertainty.]
• Frá viðbrögðum eftir að neyðarástand skapast – til fyrirbyggjandi aðgerða svo vandamál verði ekki að neyðarástandi. [From responding after a crisis starts (reactive) – to preventive actions so problems do not become crises (proactive).]
• Frá herjum hæfum til orrustu (friði) – til herja sem hafa harðnað í orrustum (stríðs). [From a battle-ready force (peace) – to battle-hardened forces (war).]
Ennfremur gerir skýrslan ljóst að bardagar í Afghanistan og Írak séu aðeins upphafið á stríði sem verði langtum víðfeðmara, og langvinnara, en þessar fyrstu lotur. Nú eru þetta ekki tíðindi fyrir alla. Donald Rumsfeld, varnarmálaráðherra, sem skrifar undir skýrsluna er meðlimur í samtökum sem kalla sig Project for the New American Century. Samtökin voru stofnuð árið 1997 og hafa að markmiði að tryggja hnattlæg yfirráð Bandaríkjanna á 21. öldinni. Aðrir meðlimir eru m.a. Dick Cheney, og hugsuðurinn Francis Fukuyama sem í lok síðustu aldar lýsti yfir endalokum sögunnar.
Á heimasíðu samtakanna – www.newamericancentury.org – má lesa stefnuyfirlýsingu og greinar um einstakar aðgerðir, nauðsynlegar til að „byggja á þeim árangri sem náðist á síðustu öld og tryggja öryggi okkar og mikilleik á þeirri næstu“: stríð í Írak. Stríð í Íran. Stríð í Kóreu. Og svo framvegis, þar til meðlimum samtakanna þykir einsýnt að Bandaríkin munu þurfa að sýna Kína styrk sinn.
Þannig er hugmyndin um „stríðið langa“ ekki ný eða óvænt: en framsetningin er það. Að ríkisstjórnin, sem reyndi að draga dul á raunverulegar hvatir til innrásar í Írak fyrir þremur og fjórum árum síðan, telji nú hina hugmyndafræðilegu nýsköpun nógu langt komna til að tala svo purrkunarlaust um langtímaásetning sinn.
Egill Helgason, Sjón og aðrir sem telja brýnna að sýna Múslimum hvar Vesturlönd keypt málfrelsið en sýna þeim sömu mannvirðingu og Egill Helgason heimtaði nokkrum vikum fyrr af DV, þá í garð innfædds Íslendings, sem áreiðanlega var frjálslyndur, lýðræðissinnaður og kristinn – eru til marks um árangur Bandaríkjastjórnar í baráttunni um hug og hjörtu.
Egill: Þegar þú þarft að vitna í Nietzsche til að verja frjálslyndi og lýðræði, þá er eitthvað skrítið að ske.
Það tekur fimm ár að umturna heiminum, hugmyndafræðilega og siðferðilega. Fimm ár. Heimsfréttir og fréttaskýringar eru nú gerðar úr setningum sem hefðu verið allt að því ósegjandi fyrir fimm árum síðan. Það sem hefur, gróft á litið, verið gert á þessum fimm árum er að skipta heiminum í „okkur“ og „þá“. Og við vitum öll hverjir þeir eru. Og við vitum öll hvernig þeir eru – börnin þeirra skera sig í höfuðkúpuna með rakhníf eins og mátti á dögunum sjá í ljósmyndasyrpu af daglegu lífi hér og hvar í heiminum.
Hvernig gerðist þetta? Hvernig var heiminum skipt upp í kvíar svo snögglega? Með einfaldri tækni sem var enduruppgötvuð í árdaga kvikmyndarinnar og þá kölluð „montage“ – skeyting – en hafði áður verið þekkt sem galdrar. Þannig var aldrei sýnt í orði að Saddam Hussein hefði haft hönd í bagga við fall tvíburaturnanna í New York – en það var gefið nógu oft til kynna með myndmáli til að verða viðtekin hugmynd í Bandaríkjunum. Saddam, Bin Laden, 911. 911, Bin Laden Saddam. Það voru ekki bara dagblöð og sjónvarpsstöðvar sem stunduðu þessa vel kunnu myndsköpun, heldur og Bandaríkjaher sjálfur, í skæslegri auglýsingaherferð (auglýsingastofan Leo Burnett hefur séð um markaðssetningu hersins upp á síðkastið. Meðal annarra viðskiptavina hennar eru Kellogg's, Visa, McDonalds, Coca-Cola, Philip Morris og Walt Disney. Betur má þó ef duga skal og verður samningurinn boðinn út á næstunni. Sjá vefinn army.com.)
Saddam, Bin Laden, kallarnir á spilastokknum (Bandaríkjaher dreifði spilastokk á meðal hermanna með fyrirmönnum í ríki Saddams Hussein, í mikilvægisröð), Tsjetsjenar, Palestínumenn – þetta liggur allt ljóst fyrir, þeir líta allir eins út. Fimm ár, þetta var auðvelt.
Og þá, þegar frjálslyndi lýðræðissinninn Egill Helgason og súrrealistinn Sjón hafa fallið fyrir myndunum, kalla Friedrich Nietzsche til vitnis og hrópa „Lifi málfrelsið – leyfum þeim að móðgast“, „Birtum fleiri skopmyndir“ og „Hættum griðkaupum“ (þetta eru fyrirsagnir á nýlegum pistlum Egils Helgasonar á Vísi.is og eru einkum merkilegar fyrir það hve vandræðalaust hann beitir 1. og 3. persónu fleirtölu) – þá er kominn tími fyrir næsta fasa, segir Bandaríkjastjórn, og tilkynnir: við eigum ekki lengur í „stríði gegn hryðjuverkum“. Við erum nú stödd í „stríðinu langa“ – „the Long War“. Og það mun vara í áratugi, spáir Varnarmálaráðuneytið í skýrslu sem það sendi frá sér í síðustu viku (Quadrannial Defense Review Report). Meðal atriða sem skýrslan tiltekur í slagorðakenndri sundurliðun þróunarinnar eru:
• Frá takti friðartíma – til tímaskeiðs hins óvænta og óvissa. [From a peacetime tempo – to an era of surprise and uncertainty.]
• Frá viðbrögðum eftir að neyðarástand skapast – til fyrirbyggjandi aðgerða svo vandamál verði ekki að neyðarástandi. [From responding after a crisis starts (reactive) – to preventive actions so problems do not become crises (proactive).]
• Frá herjum hæfum til orrustu (friði) – til herja sem hafa harðnað í orrustum (stríðs). [From a battle-ready force (peace) – to battle-hardened forces (war).]
Ennfremur gerir skýrslan ljóst að bardagar í Afghanistan og Írak séu aðeins upphafið á stríði sem verði langtum víðfeðmara, og langvinnara, en þessar fyrstu lotur. Nú eru þetta ekki tíðindi fyrir alla. Donald Rumsfeld, varnarmálaráðherra, sem skrifar undir skýrsluna er meðlimur í samtökum sem kalla sig Project for the New American Century. Samtökin voru stofnuð árið 1997 og hafa að markmiði að tryggja hnattlæg yfirráð Bandaríkjanna á 21. öldinni. Aðrir meðlimir eru m.a. Dick Cheney, og hugsuðurinn Francis Fukuyama sem í lok síðustu aldar lýsti yfir endalokum sögunnar.
Á heimasíðu samtakanna – www.newamericancentury.org – má lesa stefnuyfirlýsingu og greinar um einstakar aðgerðir, nauðsynlegar til að „byggja á þeim árangri sem náðist á síðustu öld og tryggja öryggi okkar og mikilleik á þeirri næstu“: stríð í Írak. Stríð í Íran. Stríð í Kóreu. Og svo framvegis, þar til meðlimum samtakanna þykir einsýnt að Bandaríkin munu þurfa að sýna Kína styrk sinn.
Þannig er hugmyndin um „stríðið langa“ ekki ný eða óvænt: en framsetningin er það. Að ríkisstjórnin, sem reyndi að draga dul á raunverulegar hvatir til innrásar í Írak fyrir þremur og fjórum árum síðan, telji nú hina hugmyndafræðilegu nýsköpun nógu langt komna til að tala svo purrkunarlaust um langtímaásetning sinn.
Egill Helgason, Sjón og aðrir sem telja brýnna að sýna Múslimum hvar Vesturlönd keypt málfrelsið en sýna þeim sömu mannvirðingu og Egill Helgason heimtaði nokkrum vikum fyrr af DV, þá í garð innfædds Íslendings, sem áreiðanlega var frjálslyndur, lýðræðissinnaður og kristinn – eru til marks um árangur Bandaríkjastjórnar í baráttunni um hug og hjörtu.
Egill: Þegar þú þarft að vitna í Nietzsche til að verja frjálslyndi og lýðræði, þá er eitthvað skrítið að ske.
Dagamunur
Hm … já … vikudagarnir vekja mér ugg og gera mig óróan, þá er opið á lögfræðiskrifstofum og ég kem litlu í verk. Helgarnar eru langtum betri, þá er jafnvel hægt að vinna heila tvo, þrjá tíma á dag. Hvað mun gerast á morgun?
Talandi um: í dag skrópaði ég á fund við grunnskólastjóra, þar sem ég hafði af rælni sótt um vinnu. Við nánari umhugsun sá ég að mér. Ég hef reynt þetta einu sinni, það er ekki til meira lýjandi starf.
Svona býð ég góða nótt.
Talandi um: í dag skrópaði ég á fund við grunnskólastjóra, þar sem ég hafði af rælni sótt um vinnu. Við nánari umhugsun sá ég að mér. Ég hef reynt þetta einu sinni, það er ekki til meira lýjandi starf.
Svona býð ég góða nótt.
Annars …
Veit einhver hvað verður um blogg þegar maður deyr? Sér einhver um eftirlit með andlátum sýndarpersóna?
Ferðamaður
Gott og vel, úff … nú hef ég ekkert birt lengi. Fyrst: Velkomin í nýja lúkkið. Þetta er allt miklu betra, þykir mér. Og þó að myndin af mér sé mæðuleg þá er hún töff og jafnvel dáldið sönn. Þarna er jafnvel komið fram ákveðið lykilatriði: hömlulaus sjálfsvorkunn asnans.
Þess utan: Mikið getur þetta ár orðið gott! Svona fyrir einstaka manneskjur, þó heimsbyggðin fari til fjandans. Árið hófst í Svíþjóð, hérna:
– og raunar er það ekki alveg satt, fyrstu daga nýja ársins var ég á Álandseyjum, sem samkvæmt úrskurði Sameinuðu Þjóðanna eru finnskar. Í Svíþjóð, í öllu falli, lagði ég línur ársins 2006 … með Halldorion, vini mínum. Línurnar felast, nánar tiltekið, í tíu kvikmyndum og einni bók. Fyrsta kvikmyndin er tilbúin. Bókin er að skrifa sig. Yfirlýsingagleði er þörf. Bókin er geðveik.
Ef ég dugi ekki þá drepst ég: ég er að fara að gera heimildamynd. Ég sit við skrifborðið mitt á Vesturgötu og er að fara að gera heimildamynd. Sit. Einhverjir þröskuldar eru enn á milli mín og þeirrar tegundar framkvæmdagleði sem krefst þess að maður standi upp frá borðum og geri tiltekna hluti með tilteknu fólki á tilteknum tíma. Sömu þröskuldar held ég að standi á milli mín og fjármuna. Þeir sem hafa ábendingar um hvernig maður getur yfirstigið slíka persónuleikabresti mega gjarna vera í bandi.
Ég ætla bara að tala um sjálfan mig á þessu bloggi, héðan af … skrif um annað verða seld Fréttablaðinu og Múrnum fyrir morð fjár. Það er góður peningur í andófsbransanum, mótmælendurnir á Kárahnjúkum voru víst með 250 þúsund á mánuði.
Hér er þá ein mynd enn: lógóið sem Danni vinur minn gerði fyrir tíu mynda seríuna – íslenska heitið Ferðamaður, útlenska Voyageur. Þetta leit vel út og hljómaði rétt eina kvöldstund en svo óttast ég að það sé tilgerð í þessu … minni kannski ef maður segir voyager. Lógóið á fyrst og fremst að vera hattur, en tvíræður hattur þó. Álit á þessu líka vel þegin. Virkjum alþýðuna, virkjum fallvötnin.
Þess utan: Mikið getur þetta ár orðið gott! Svona fyrir einstaka manneskjur, þó heimsbyggðin fari til fjandans. Árið hófst í Svíþjóð, hérna:
– og raunar er það ekki alveg satt, fyrstu daga nýja ársins var ég á Álandseyjum, sem samkvæmt úrskurði Sameinuðu Þjóðanna eru finnskar. Í Svíþjóð, í öllu falli, lagði ég línur ársins 2006 … með Halldorion, vini mínum. Línurnar felast, nánar tiltekið, í tíu kvikmyndum og einni bók. Fyrsta kvikmyndin er tilbúin. Bókin er að skrifa sig. Yfirlýsingagleði er þörf. Bókin er geðveik.
Ef ég dugi ekki þá drepst ég: ég er að fara að gera heimildamynd. Ég sit við skrifborðið mitt á Vesturgötu og er að fara að gera heimildamynd. Sit. Einhverjir þröskuldar eru enn á milli mín og þeirrar tegundar framkvæmdagleði sem krefst þess að maður standi upp frá borðum og geri tiltekna hluti með tilteknu fólki á tilteknum tíma. Sömu þröskuldar held ég að standi á milli mín og fjármuna. Þeir sem hafa ábendingar um hvernig maður getur yfirstigið slíka persónuleikabresti mega gjarna vera í bandi.
Ég ætla bara að tala um sjálfan mig á þessu bloggi, héðan af … skrif um annað verða seld Fréttablaðinu og Múrnum fyrir morð fjár. Það er góður peningur í andófsbransanum, mótmælendurnir á Kárahnjúkum voru víst með 250 þúsund á mánuði.
Hér er þá ein mynd enn: lógóið sem Danni vinur minn gerði fyrir tíu mynda seríuna – íslenska heitið Ferðamaður, útlenska Voyageur. Þetta leit vel út og hljómaði rétt eina kvöldstund en svo óttast ég að það sé tilgerð í þessu … minni kannski ef maður segir voyager. Lógóið á fyrst og fremst að vera hattur, en tvíræður hattur þó. Álit á þessu líka vel þegin. Virkjum alþýðuna, virkjum fallvötnin.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)