Með kjúkur úr föðurætt

„Er þó ekki gefinn fyrir þetta stílbragð að ávarpa með nafni á milli komma, voða korporate eitthvað, eða svo finnst mér, kennt á Dale Carnigie námskeiðum og í símasölu. Og svo þykir sjálfshælni fráfælandi ímynd svona yfirleitt og er því góð hugmynd að varast hana í lengstu lög, er ekki svo?“ – einmitt hér. Stóra áskorun allra ritstarfa í dag er þessi: hvernig er hægt að benda þannig að bendingin, og svo það sem er bent á, nái sjónum manna, frekar en hvað puttinn er fagur eða ljótur eða með margar hrukkur á kjúku eða langar neglur? Það er: hvernig er hægt að sneiða hjá módelbransanum? Kannski er það ekki hægt. Ég man í fljótu bragði ekki eftir því að neitt sem ég hef sent frá mér hafi náð þeim sigri, að inntak þess veki meiri athygli en áferðin, nema hugsanlega hjá þeim 10-20 manna hópi sem les þetta blogg, en við erum náttúrulega bara jásystkin hvert annars þvers og kruss og því ekkert að marka.

Það eru of margir bókmenntafræðingar í umræðunni. Þeir hafa of mikinn áhuga á lögun fingra, og ekki með það að sýnilegu meginmarkmiði að hjálpa til við hönnun hinsta fingurs, þess sem myndi vísa leiðina út.

Hermann Hermann Hermann

Það stefnir í að þræta Hermanns Stefánssonar um ljóðlist verði leiðinlegur, hefðbundinn strákaþvættingur.

„Þetta er vitleysa. Mér leiðist vitleysa,“ sagði Þorsteinn Gylfason einu sinni við Kristján Kristjánsson. Nú er Hermann enginn Kristján eða Jónas frá Hriflu. En ég finn ekkert vit í því sem hann skrifar okkur, nema þá kítinginn sem slíkan, að hann vilji espa okkur, hvetja til dáða, feika smá andstöðu. Það er hugsanlega ágætt.

Ég geri mér smá mat úr þessu með húmorsleysið í grein sem ég var næstum því að klára, fyrir væntanlegt listatímarit. Að alvarlegasta ásökun sem menn geta látið falla hver í annars garð er húmorsleysi. Þetta er eitthvað tímanna tákn. Ef til vill er bara hægt að skáka henni með því að væna menn um kynleysi, en það er svo rætið að slíkt heyrist ekki utan eldhúskróka.

Skriftir – það að skrifa og skrifta – eru leit að sannleika og þar með sáluhjálp. Og það er ekkert til sem heitir ein sál. Óvæntu bólfélagar dagsins eru Egill Skallagrímsson og Páll postuli.

Skriftir geta verið ærsl og læti – busl getur verið satt, sem viðbragð við því til dæmis að vakna úti á rúmsjó. Ef heimurinn er bara skemmtigarður getur buslið líka verið satt, sem leikur allra saklausu sálnanna. Busl getur verið satt sem uppgjöf þess sem er hættur að gera ráð fyrir nokkru landi – jafnvel í von um hákarla, að einhver komi og éti mann. En svo má taka stefnu og synda. Eða kafa.

Vitaskuld er til logið busl, eins og það er til logið allt annað – heimurinn er sneisafullur af lygi, óvíst að hann beri sitt barr eftir alla þessa fjölmiðlafulltrúa.

Sem barn orti ég vond ljóð enda eru börn ekki saklaus heldur vitlaus. En ég skrifaði líka skilaboð til pabba míns þegar langanir mínar komust ekki fyrir í þeim samræðum sem ég kunni. „Ég flyt heiman ef þú teflir ekki við mig,“ er sennilega raunverulegri upphafsreitur en rímuð kvæði um hunda. Kannski má þó kunna að meta bæði, gangast við þvi að þarna stendur maður klofvega á milli.

(Hvert er grunnform þinna skrifta, Hermann?

Ástarbréf

Sjálfsmorðsbréf

Flöskuskeyti strandaglóps

Hótunarbréf – fjárkúgun (ég flyt heiman …)

Leiðarbók

Bankayfirlit

Kýtingur í réttum

Símtal við móður

…?)

Ég kann ekki sjálfur að dæma hversu góð verk mín eru. Ég veit þó yfirleitt, ber kennsl á, eftir á, hversu satt ég var að segja – þar eru orð ekki ólík öðrum „gesturum“ – mig vantar annars íslensku fyrir gesture – maður veit sjálfur hvort þau eru heiðarleg eða svikin. Þessi kategoría, það að segja satt, er ekki eina krafan sem gera má til manna, hvort sem þeir eru titlaðir skáld eða ekki, en ég held hún sé sú allra mikilvægasta, og allar aðrar komi síðan.

Að segja satt, ég meina þetta meira eins og móðir sem ávítar barn sitt: „ekki skrökva. Segðu satt,“ en eins og blaðamaður við viðmælanda eða bernskur vísindahyggjusinni. Þetta hefur meira að gera með sekt og aðra afstöðu til einhvers sem hefur/virðist hafa gerst/virðist í þann mund að gerast og svo framvegis, en staðreyndir.

Ég geri ráð fyrir að gæði þess sem ég hef skrifað séu misjöfn. Mér finnst það enn, eins og þegar upp var lagt, þrátt fyrir ótal tilraunir til endurskoðunar, aukaatriði. Þær 10-20 manneskjur sem skipa Nýhil hafa líka skrifað margt misjafnt. En ég held að í það heila sé sannara viðbragð við samtímanum að finna í verkum þessa hóps en í annarri íslenskri ljóðlist frá aldamótum. Óþolið í garð værukærrar væmni, uppgerðarsakleysis og myndmálsdýrkunar í ljóðlist var raunverulegt, og viðbragðið, meira eða minna, satt.

Ég vildi annars að við værum að ræða einhvern veginn allt öðruvísi saman. Mér finnst skemmtilegra að deila með en deila við. Til eru „nauðsynlegar og einlægar“ deilur (orðalag úr væntanlegri þýðingu á magnaðri grein eftir Pasolini) – en mér sýnist, Hermann, að þú sért bara með skæting.

Þarf ég að taka þetta saman í Lesbókartækt form til að það teljist svar? Eða getum við útkljáð þetta á síðum Séð og heyrt?

(Tekst einhverjum að sofa fyrir sumarsólinni? Ég geri allt í einhverju undarlegu móki þessa dagana því mér kemur ekki blundur á brá.)

Maður, sími, banani

Og á meðan ég man, þessi maður er fremstur í röð við Apple búðina í New York þar sem fólk bíður þess að nýi síminn komi í verslanir. Hann leitar eftir stuðningi, fjárhagslegum og andlegum, í biðinni. Hann hefur sýnt ótrúlegt þolgæði.

Látum okkur sjá, það var eitthvað fleira. Já, þessi frétt birtist á mbl.is fyrir nokkrum dögum. Hefði ekki getað skrifað hana betur sjálfur:

„Vefsíða Banana ehf hefur orðið fyrir árás tölvuþrjóta eða svo kallaðra hakkara og undanfarnar tvær vikur hafa komið upp skilaboð á tyrknesku í stað upplýsinga um ágæti ávaxta. Hjá Banönum ehf fengust þær upplýsingar að vefsíðustjórinn þeirra væri í fríi erlendis og að heimasíðan hefði ekki verið mjög öflug til þessa en að til stæði að breyta því í næstu viku.

Hin hakkaða síða sýnir kort af Tyrklandi þar sem búið er að stækka landamærin vel út yfir hin raunverulegu landamæri með skilaboðunum Büyük Türk sem útleggja mætti sem Stærra Tyrkland á Íslensku en ekki er ljóst hvort um grínista sem brjótast inn á heimasíður sér til dægrastyttingar eða hvort um raunverulega tyrkneska þjóðernissinna er að ræða.“

Fundið femínískt ljóð

Úr fréttabréfi aðdáendaklúbbsins:

Nýhil og Nykur. Ég hélt við værum óvinagengi? Ha, djöfull eruð þið væmnir, strákar! Nykur fnykur!

Ekki vissi ég að ég væri að fara að taka þátt í svona vitleysu. Jæja, hér er ljóð til Hermanns – ég hef annars sagt skilið við fagurfræði ljótleikans, hún er fagurfræði líka, mér sýnist heillavænlegast að tala bara skýrt og skorinort í kveðskap, skrifa því sem næst eins og Wittgenstein:

Það er ekki að konurnar séu betri skáld, Hermann.

Þetta er bara orðið kvenlegt fag,

nostursamleg umönnun smáatriða,

við erum kvennastétt.

Fyrir framan mig er breiða af biðukollustönglum,

gráa hárið er fokið af þeim,

bjálfalegir bíða þeir haustsins

eða unglingsins með sláttuorfið.

Ég krýp með þeim,

mæni og dunda mér

slíkt erindisleysi er

ásættanlegra í fari kvenna.

Afsakið þessa Einars Más línu þarna í enda annars erindis, unglingurinn með sláttuorfið var bara of freistandi til að skilja hann eftir, ég tek hann burt ef þetta skyldi nokkurn tíma birtast aftur, breyti honum  í „unglingavinnuna“ eða eitthvað aðeins fínlegra …

Hér er semsagt bloggið hans Hermanns, sem hann fjarlægði víst af sinni síðu en Þórdís Gísladóttir var svona forsjál að nappa. Efasemdirnar vöknuðu kringum Reykvískt eðalefni, sem sannarlega er dúndur – en það var bæði Hannes, nóttin er blá mamma, og Litli kall strikes again, á hér um bil einmitt sama hátt. Ég held hins vegar að Hermann sé ekki einn í liði, þetta er vandræðalegt fag fyrir karlmenn. Eins og Hannes Hólmsteinn orðaði það í grein í vikuriti um peninga sem ég held að hafi aðeins komið út einu sinni, líta nú íslensk börn og unglingar upp til auðmanna eins og þau áður litu upp til skálda og listamanna. Og eins og karlmódel nokkurt orti ljóðabók um, þá kæra kvenmódel sig ekki um karlmódel, heldur vilja þær ljósmyndara eða útgefendur.

Já, þetta er svona módelbransi. Svona sálnamódelbransi eins og Kierkegaard orðaði það.

En krakkar, passið ykkur á költinu!

Efni og andi

Orð dagsins er enantiomer - handhverfa, á íslensku. Hugtakið virðist mér vísa til annars helmings sameindar sem er samhverf, það er "hægri" hlið speglar þá "vinstri", en þó ekki fullkomlega - að því tilskildu um leið að önnur hliðin beri í sér vetnisfrumeind. Ég sel þetta þó ekki dýrar en ég keypti það, en gengið er tvær mínútur á google. Sem færði mér líka þessa fallegu skýringarmynd hér að ofan, sem teiknuð var í árdaga nútímavísinda ... jæja, kringum þarsíðustu aldamót, af andlega sinnuðum efnafræðingum sem sögðust sjá atóm.
Ég er annars að þýða hernaðarleyndarmál og get ekki farið nánar út í þá sálma að svo stöddu máli.

Fögnuður

Mörg þúsund manns eru nú samankomin í miðbæ Reykjavíkur til að fagna þjóðhátíðardegi landsmanna, segja þeir og birta þessa mynd með máli sínu til staðfestingar. Hýpótesa 1: orð sem birtast í fjölmiðlum eiga engin vensl við heiminn utan fjölmiðlanna, hvað þá heiminn utan orðanna, ef við gerumst svo djörf …

Legg til að deilur Umberto Ecos og Pier Paolo Pasolinis um grundvöll semíólógíu og mál kvikmyndarinnar verði endurbirt í Morgunblaðinu á upprunalegum hraða. Ég skal vera Pasolini ef Hemmi Stef verður Eco. Engin ástæða að stofna til nýrrar deilu, það á þegar eftir að flytja inn mörg af bestu körpum 20. aldar.

Af bloggi

„Ef maðurinn vildi ekki að drengurinn spilaði fótbolta átti hann að flytja með hann til Asíu ekki drepa hann.“

Mér finnst tungumálið stundum troða sér fullgeyst fram.

Tja tja tja …

Nýtt DV er komið út. Í Lesbók. Hermann Stefánsson blaðamaður afhjúpar sannleikann um Eirík Örn Norðdahl: Í raun réttri hefur Eiríkur stundum rifið kjaft á undanförnum árum. Í ofanálag er ekkert ypsilon í hil. Missið ekki af þessu!

Eruð þið ekki annars báðir að vestan? Hvernig væri að nota bara hnefana, Hermann? Væri það ekki í öllu falli merkingarbærara?

Er þetta vænisýki? Er þetta hystería? Nei, þetta er rugl!

Afsakið að ég breyti færslu. En kommentið sem var skrifað undir upphafsstöfunum HS við þarsíðustu færslu er frekar eins og hryssingslegur tölvupóstur frá Hriflu, og svarið á heima á prívat samskiptarásum. Jónas er prívatmaður. Það er eitthvað rugl í gangi hérna. Lesið Reykvískt eðalefni, langbesta menningartímarit landsins. Hermann, ef þetta varst þú en ekki vofa gamals höfundarbrandara, þá vantar mig netfangið þitt.

Vinna, kvinna

Tilt lever knob switch = hallatakkatakkatakki? Ég er sestur við þýðingar á notkunarleiðbeiningum gaffallyftara. Blóm og kransar afþakkaðir.

Að vera búinn

Þröstur Helgason heldur að þetta sé bara búið. Eða nei, fyrirgefið, það er vinur hans, Hermann Stefánsson. Fulltrúum miðs aldurs virðist gjarnt að telja þetta bara búið – kannski þarf þó að skilyrða alhæfinguna. Kannski finnst einkum giftum miðaldra karlmönnum þetta búið … þeim þykir þetta að mestu leyti hafa gerst fyrir um fimmtán, tuttugu árum síðan. Og hugsanlega takmarkast álitið þó við eina tiltekna kynslóð miðaldra karlmanna sem ólust upp við það andrúmsloft innan hugvísindadeilda að þetta væri búið.

Það sem er dagljóst, og svo erfitt fyrir uppgjafarhermenn að sættast við, er að eitthvað hefur breyst. Það sem er jafnvel erfiðast fyrir þá er að þeir skildu einhverja frjósemd eftir sjálfir, sem þeir kannski áttuðu sig ekki fyllilega á. Ópólitísku póstmódernistarnir. Ljóðernishreinsanir eru þarfar, þær hafa átt sér stað, reyndar með stunu í þetta sinn, frekar en stríðsópum, ljóðið lyppaðist niður undan sjálfu sér, eða kannski er það pestin sem var að ganga … En þess vegna eru kynslóðir gagnlegar, kynæxlun og dauði, menningarsögulega, að nýjar manneskjur með fráa heyrn geta jafnvel heyrt bergmálið af dauðahryglum.

Ég kannast við það frá sjálfum mér og samferðafólki að þegar sambandsslit eða annar voveiflegur andskoti er í aðsigi, fer fólk að hugsa um dauðann. Grunar að það sé með sjúkdóma. Einhver annar sé með sjúkdóma. Allt hljóti að vera að enda. Allt. Þessi árátta er skiljanleg en óþolandi, bæði í tilfinningamáum og vitsmunalífi. Á heilbrigðu lífshlaupi hefur miðaldra karlmaður nokkur sambandsslit að baki og veit því betur en hjarta hans býður. Ef til vill vakna sömu kenndir endurtekið, en með endurtekningunni öðlast maður greindarlega, kaldhæðna fjarlægð á þær. Og getur þá raunar ort aðeins betur um þær. Sama ætti að vera uppi á teningnum þegar menn hafa heyrt og jafnvel spunnið tíðindi af dauða hvers list- og bókmenntaformsins á fætur öðru sjö sinnum, endalokum sögunnar sjötíu sinnum sjö sinnum, eru búnir að gantast með dauða dauðans sjálfs og hafa heyrt eitthvað slúður um dauða brandarans í kjölfarið. Þá ætti maður í það minnsta að geta ort aðeins betur um þetta allt saman.

En greinar um dauðar bókmenntir hafa ekki orðið áhugaverðari eða betri við endurtekninguna.

Hvað er Þröstur eiginlega að tala um?

Lýríkin er að mestu leyti í pásu. Hún hefur ekki alveg fundið sig í heimi tilfinningakláms, stríðskláms, framandkláms og klámkláms. Hún mun gera það en það er ekki víst að það verði áhugaverðari tímar en okkar dagar, ljóðrænt – leiðin á það til að vera magnaðri en áfangastaðurinn. Jafnvel, yfirleitt, aftur og aftur, öllum að óvörum, varanlegri.

Lýríkin er í pásu en þarna úti eru torfur ungra skálda þeim mun áhugasamari um þetta steypiflóð táknmynda og sýndar – sem Þröstur Helgason og hans kynslóð gerði sér mat úr innan bókmenntafræði á sínum tíma, en virðist eiga í sjálfsmyndarvandræðum frammi fyrir því að aðrir taki við í arf og finni jafnvel fleti – segjum ljóðræna fleti – þar á sem þeir sjálfir misstu af.

Kristín Svava er frábært skáld. Öfundsvert fyrir yrkingar sínar. Það er Ingólfur Gíslason líka, sem las upp úr frábæru verki síns og Eiríks Arnar á umræddu ljóðakvöldi. Það urðu kynslóðaskil með ljóðum Steinars Braga, og „pólitíska“ bókin Litli kall strikes again er, ásamt Blandarabröndurum Eiríks, ef til vill magnaðasta úrvinnsla á textabrjálæði nýrrar aldar, enn sem komið er. Hildur Lilliendahl er gott skáld, og svei mér þá ef hún er ekki komin með nýtt sánd. Jón Örn held ég upp á fyrir lofvænlega leikgleði en missti því miður af Urði. Ef til vill hefði Þröstur kunnað betur að meta verkin hans Kára sem las fyrstur, í ljóðum hans voru erlendir fuglar sem ég man ekki nöfnin á, þekki ekki í sjón, en hef heyrt getið í þýðingum úr frönsku. Og kannski hefði Þröstur síst kunnað að meta skásta ljóðið hans, einfalt, endurtekningasamt, samið upp úr rússneskri rúllettu, það sagði eitthvað, kallaðist jafnvel á við heimsástandið. Pólitík á næsta leiti …

Uppgjafarbókmenntir Þrastar Helgasonar og Hermanns Stefánssonar eru með því besta sem hefur verið ritað á Íslandi dálítið lengi – líkt og útvarpspistlar Eiríks Guðmundssonar, svo við spyrðum kynslóðina alla saman. Þeir lærðu býsna vel af forverum sínum og sjálfsagt hver af öðrum. Sumpart er það einmitt þess vegna, einmitt vegna þess hvað þeir prjónuðu ágætlega úr vonleysinu, sem þetta er ekki allt búið, heldur alveg breytt. Ætli þeir að vera gjaldgengir í bókmenntaumræðu þurfa þeir því að finna sér nýtt leiðarstef. Nema þeim nægi að vera mosagróðurinn í eyðimörkinni ofan á rústunum – en þá verður mosinn að hafa hljótt um sig svo við hin getum hlustað á blómin spretta. Afsakið þessar náttúrumyndir – svo við getum hlustað á blómin spretta undir innfluttum gashiturum, skulum við hafa það.

„Eftir á að hyggja“ virðast nýliðin aldamót hafa verið raunverulegri aldamót en nokkurn óraði fyrir. Hér á landi var meira karpað um tímasetningu þeirra en merkingu – enginn sá fyrir flugeldasýninguna 11. september. En þó að aldamótin verði hugsanlega mörkuð einmitt þar, í sögubókum, táknrænt og pólitískt, þegar fram líða stundir, virðast nýmæli þessarar aldar síður „átök menningarheima“ en menningarlegur stórsjór nýrra samskiptaleiða. Við eigum öll í látlausum samskiptum og viðskiptum við útlendinga for crying out loud! Ísland er ekki lengur til. Ríkið er ekki lengur ríkið, heldur stýrikerfi, tveir sæstrengir og kreditkort. Lýðfræðileg kollvörpun af þessari stærðargráðu hefur trúlega aldrei áður átt sér stað svona hratt, og sennilega ekki heldur svona hljóðalaust. Sameiginlegur skírskotanaheimur nýrrar, ef ekki alþjóðlegrar þá í öllu falli evrópskrar, kynslóðar liggur frekar lárétt en lóðrétt – það er frekar í samtímanum en sögunni, South park og Houllebecq frekar en … ? (Les: Hvað lásuð þið, strákar?) Maður sem sofnaði um miðjan tíunda áratuginn og vaknaði í gær hefur trúlega engar forsendur til að kunna að meta bókina Litli kall, texta sem reiðir sig bæði á vond blogg og einhvern fínlega groddalegan / groddalega fínlegan húmor hins augljósa sem er kannski upprunninn í teiknimyndum – Þetta eru ekki einfaldlega frábærir tímar og ekki endilega hið æskilegasta ástand, en ég er heldur ekki viss um að slíkir gildisdómar eigi  við um það sem þegar er orðið. Þetta er bara svona. Heimurinn fullur af grjóti. Skáldin eru bæði að velta steinunum við, mölva þá í sand, bræða þá í gler, reisa gróðurhús til að kasta síðan besta grjótinu gegnum gluggana … það er allt á fullu hérna. En mosinn virðist upptekinn af því sem goðin reiddust þegar þetta hraun allt rann. Að því leyti sem mosinn er upptekinn.

Annars hafði hvorki Nýhil né ég neitt með þetta ljóðakvöld að gera.

Atvinnumótmælendur, vopnaðir vatnsbyssum og táragasi, réðust á ungmenni í lautarferð

Atvinnumótmælendur í viðbragðsstöðu

Eins og alltaf þegar tugþúsundir manna benda á að fyrirtæki er ekki forskilvitleg hugkví, heldur lærð, og að henni mætti skipta út fyrir aðrar, grípur lögreglan til mótmælaaðgerða - og þá er gott að lesa Indymedia.