„Ef marka má þær sögur var frjálsræði hans þó nokkuð mikið og greinilegt að hann hefur verið algjörlega undir ægivaldi mannsins og heilaþveginn af honum,“ segir Stefán Friðrik Stefánsson, Akureyringur, um nýlausa, áður mannrænda drenginn í Ameríku, á Moggablogginu og hittir foucaultískan/freudískan/marxískan nagla á höfuðið. Ef marka má sögur af samtímanum er frjálsræði okkar þó nokkuð mikið og greinilegt að við höfum verið algjörlega undir ægivaldi siðmenningarinnar/lýðræðislegs markaðskapítalisma/orðanna/föðurins og heilaþvegin af því öllu saman.
Gott ef ekki mætti halda því fram með góðu, til að umorða alla þá sem taka þátt í keppninni um langsóttustu skilgreiningu hafta, að við séum öll með Stockholm Syndrome, full af skilningi og samúð með mannræningjunum sem hafa okkur í gíslingu.
Þar sem Zizek er keppnismaður þarf hann að gera grein fyrir því að kenning hans gangi skrefinu lengra en Foucault gerði, en stundum virðist mér trompið vera af sama toga og tromp guðfræðingsins sem ég áður minntist á, sem sá Nietzsche um einsemd mannsins í heiminum en hækkaði um dæmandi auga hins milda föður handan tómsins. Af sama toga að því leyti að þá má vart á milli sjá … og er í öllu falli ekki augljóst að einmitt þannig sé maðurinn miklu einni.
Foucault, sem ég þekki fyrst og fremst af afspurn (hér má sjá Foucault og Chomsky tala saman og Foucault, svo að segja, væna Chomsky og félaga um Stockholm syndrome – í myndbrotunum tveimur rata þeir beint, í knöppu máli, á grundvallarmuninn á nálgun sinni, svo manni finnst þeir eiginlega vera að leika í leikriti um sjálfa sig) beitir eiginlega formgerð kantískrar þekkingarfræði á siðmenningu: líkt og Kant staðsetur hlutinn í sjálfum sér handan sjóndeildarhrings skynjunarinnar, þar sem það næsta sem við komumst hlutnum í sjálfum sér er að greina sjóndeildarhringinn og skilja lögmál skilnings okkar, staðsetur Foucault „aðra mennsku“ – hvort sem það er maðurinn eftir byltingu eða maður annarra menningarheima, handan sjóndeildarhrings okkar siðmenningar og valdaneta, þar sem það næsta sem við komumst skilningi á því sem er handan við er að greina þennan sjóndeildarhring, skilja útlínur okkar eigin veraldar, að því leyti sem veröldin og við erum þekking/vald.
Ég hef svo sterkan grun um að þarna séu Foucault og Zizek á alveg sömu slóðum, þó að þeir komi hvor úr sinni áttinni, að ég legg ekki í samanburð í augnablikinu. Það er, ég geri mér ekki skýra grein fyrir því hvort hrifning Zizeks af andstæðupörum (af taginu 0-1, frekar en 1-2) sé til marks um grundvallarmun á hugsuðunum tveimur, eða yfirborðsatriði. Get bara rétt imprað á Foucault, og sjálfsagt var þetta hávafasöm ofureinföld, svo haldið áfram að útlista Zizek. Þeir sem vilja skilgreina venslin nánar: plís. By all means.
Engin ummæli:
Skrifa ummæli