Alvarlegasta ástæða þess að maður á aldrei að taka sér neitt fyrir hendur: það mun alltaf taka meiri tíma en maður heldur og svo verður lífinu allt í einu lokið. Þetta er ekki umorðun á neinu sem Zizek sagði, höldum áfram, murkum lífið úr tímanum, hvað er betur til þess fallið en róttæk krist-lenínísk poppsálgreining?
Raun, raunveruleiki og ímyndun, á ensku: The Real, (symbolic) reality og the imaginary. Þessi hugtök, eins og hálfan sinn hugtakasarp, hefur Zizek frá Jacques Lacan, en þau eru í senn stoðir og afurð hugmynda sálgreinandans um spegilstigið. Á aldrinum … hva, 6-18 mánaða? … eitthvað í þá veru, ber barn kennsl á spegilmynd sína. Athugið að hugtökin hafa öðlast allnokkurt sjálfstæði og hvíla ekki á því að maður samþykki spegilstigið sem þennan afgerandi tímapunkt, né að þar komi speglar sem slíkir við sögu – meðferðaraðilar vildu sjálfsagt hafa á hreinu hvort hugmyndina beri að taka bókstaflega eða ekki, við þurfum ekki að gera það upp við okkur því við erum að ástunda Kenningu. Kenningin: Á aldrinum 6-18 mánaða ber barn kennsl á spegilmynd sína. Tilveran sem áður var því heill og óskiptur unaður/hryllingur brjóstamjólkur, hungurs og ropa verður allt í einu merkingarbær, í því að eitt greinist frá öðru. Barnið er ekki móðirin og umheimurinn; barnið er eitt, móðirin annað, fyrirbærin í heiminum greinast eitt frá öðru og taka að heita eitthvað. Heimur sem áður átti sér aðeins eina eða tvær hliðar (mamma! eða mig vantar eitthvað/ekkert) verður margslunginn. Þetta er skrefið inn í tungumálið, skrefið frá Raun til (táknbundins) raunveruleika – og um leið frá hreinum unaði/hryllingi til langana. Víkjum að löngununum síðar, klárum uppdráttinn í sinni einföldustu mynd: línan á milli þessara tveggja tilverusviða er ímyndunin (the imaginary), en ímyndunin samanstendur af órum – fantasíum.
Þetta er, innan kenningarinnar, jafn rúmfræðilega hreint og það hljómar – Lacan færði freudíska sálgreiningu á að segja má stærðfræðilegt táknróf – og má fræðast frekar um smáatriði þess og kynngi á vefnum. nosubject.com.
Jafn rúmfræðilega hreint, en þó með uppásnúningi. Uppásnúningurinn er sá, eins og kemur í ljós, sé flett upp á hugtakinu The Real, á ofannefndum vef, að Raunin er ekki neitt. Í hinum strangasta skilningi – þar er ekkert. Ímyndunin er það sem ristir er í tómið og skiptir því í tvennt: ekkert og eitthvað. Hér erum við semsagt að læra að telja upp að einum (Lacan sagðist einhvern tíma hafa kennt bestu nemendum sínum að telja upp að þremur eða fjórum, lengra yrði varla komist á mannsævi).
Hver er þá þessi öfluga ímyndun? Hún er tilraun til að svara spurningunni sem barnið varpar út í heiminn (og til móður sinnar): Hvað vilt þú mér? Hvað er ég/á ég að vera? Lacan greindi skýrar á milli sefasýki og taugaveiklunar en Zizek gerir í sínum skrifum, og á meðan Zizek notar þetta stofnskref mennskunnar til að halda því fram að sjálfið sé í grunninn sefasjúkt (en þetta er spurningin sem hinn sefasjúki losnar ekki undan, samkvæmt Zizek: Hvað vilt þú mér?) – þá virðist það fyllilega tvírætt í skrifum Lacans, hvort sjálfið er heldur sefasjúkt eða taugaveiklað – þar sem spurning sefasjúklingsins snýr, samkvæmt honum, að kyngervi: „er ég karl eða kona? hvað er kona?“ – en spurning taugaveiklunarinnar er: „er ég til?“.
En gott og vel, svið ímyndunarinnar verður til sem bilið milli einskis og einhvers, milli Raunar og raunveruleika, sem fantasíur sem gefa tóminu umleikis sjálfsveruna merkingu, í atlögu að svari við spurningunni: Hvað vilt þú mér? Grundvallarskilningur okkar á veruleikanum er þannig atlaga að því að skilja og bregðast við væntingum annarra. Zizek tekur ítrekað dæmi af barninu sem sér að móðirin gleðst þegar það borðar jarðarberjaköku – þannig læri barnið að þykja jarðarberjakaka góð, jarðarberjakakan eignast þá þátt í strategískri fantasíu um að geðjast móðurinni. Vitaskuld tekur Zizek svo svæsnari dæmi um langanir.
Víkjum að löngunum næst, en fyrst, til að skýra frekar síðustu færslu: sannleikurinn sem atburður er hvaðeina sem gerist og skekur stoðir skilnings okkar, rústar öllu því hnitakerfi óra sem hefur veirð heimsmynd okkar – sannleiksatburðurinn á sér stað þegar hið ómögulega gerist. Hann er ekki hin nýja heimsmynd sem við þá annað hvort öðlumst á einu bretti eða reynum að reisa í kjölfarið, heldur biliið milli heimsmynda, milli hnitakerfa (hér er freistandi að hugsa í jarðflekum) – og hann er ógnvænlegur því gjáin er dauðadjúp, og í henni er ekkert.
Þetta var mitt morgunsár. Reynum nú að gera eitthvað sem við fáum borgað fyrir, ha?
Engin ummæli:
Skrifa ummæli