Verða betri í að ljúga og verða betri í að segja satt

Þetta ætti að vera yfirstíganlegt. Fail: bregðast, þrjóta, ganga til þurrðar, vanta, skorta, bila, gefa sig, mistakast, misheppnast, vanrækja, láta hjá líða, verða gjaldþrota, fara á höfuðið, falla á prófi, standast ekki, fella á prófi. Skv. ensk-íslensku. Sagnirnar eru til, eða einhvern veginn hægt að nálgast málið þeim megin.

Fyrsta skýring á failure, nafnorðinu, er hins vegar: það að eitthvað bregst. Síðan kemur: brestur, uppskerubrestur, þrot, skortur, vöntun, brestur, birgðaþrot, birgðaskortur, bilun, hnignun, afturför, það að misheppnast, misheppnað fyrirtæki, eitthvað sem gengur illa eða fer út um þúfur, mislukkaður maður, maður sem e-ð gengur illa hjá, vanræksla, það að láta e-ð ógert, það að láta undir höfuð leggjast, gjaldþrot, fall á prófi.

Ég vil bæta við klúður. Brestur hafði mér raunar ekki dottið í hug fyrr en ég fletti því upp og ef til vill kemst brestur næst meiningu orðsins í samhenginu: 'this deep sens of failure in my generation', næst meiningu þess þegar einhver lítur svo á að 'failure' - þrot, brestur, klúður, mistök, ömurð - sé grunntónn tilverunnar, að minnsta kosti þessa áratugina, en hugsanlega til eilífðar.

Þessi sjónarhóll er ekki sérdeilis tækur á Íslandi - eða hefur einhver lesið eða séð viðtal við íslenskan listamann sem leyfir sér að halda því fram að miðillinn sem hann vinni í sé meingallaður og geri sem slíkur listamanninum ókleift að koma því frá sér sem hann ætlar? Hvað þá íslenskan listamann sem leyfir sér að halda því fram að sjálfur sé hann meingallaður - ekki sem persóna, ekki sem maður, ekki breyskur - heldur sem listamaður, og hafi enn ekki tekist neitt af því sem hann ætlaði. Þætti einhverjum slíkt röfl við hæfi - eða myndu lesendur/áhorfendur ekki einfaldlega taka listamanninn á orðinu og líta á hið virðingarverða innra vonleysi hans sem utanaðkomandi áfellisdóm, hugsa: já, þetta er glataður listamaður. Ææ.

Ég var að horfa á svo inspererandi viðtal við Carmelo Bene, ítalska kvikmyndahetju frá 7. áratugnum, þar sem hann bölsótast mæðulegur í 40 mínútur yfir ágöllum kvikmyndaformsins. Segist aldrei hafa séð kvikmynd, ekki nokkru sinni, nema þá ef vera skyldi Ulysses eftir Joyce. En það væri náttúrulega bók. Og svo framvegis. Kieslwoski, leikstjóri sem óneitanlega markaði spor í kvikmyndasöguna og skildi við miðilinn öðruvísi en hann tók við honum, viðhafði svipuð orð þegar hann var að gera annað hvort Bláan eða Tvöfalt líf Veróniku. Hann sagðist nú vera á toppi sinnar getu og vissi að hann væri með bestu þálifandi leikstjórum, hann vissi hvað hann væri að gera og hverju hann vildi skila, en grunaði að það myndi ekki takast, einfaldlega því miðillinn réði ekki við það. Og hefði hann nokkru sinni grunað hvað kvikmyndagerð væri ömurleg, þá hefði hann aldrei hafist handa við hana.

Mikið væri gaman ef lengri hlé væru gerð á rekstri fyrirtækisins Ísland og fólk gæti leyft sér að tala saman, heilu daga, vikurnar, árin og ævirnar, án þess að finnast því skylt að taka þátt í hópeflingu, peppi, markaðssetningu og ímyndarsköpun Þjóðarinnar inc. Já, ég er að biðja um andartök, jafnvel langdregin andartök, utan mýtanna.

Maður óttast nefnilega að meðlimir handboltalandsliðsins séu á köflum langtum heiðarlegri í nálgun sinni á leiki en listamenn um afrek sín. Getur verið að heiðarleiki sé einfalt fall í öfugu hlutfalli við hagvöxt?