„Á hverjum degi senda þjóðir frá sér milljónir mismunandi skilaboða eftir mismunandi boðleiðum. […] Með þessum skilaboðum er síðan þjóðarímynd byggð upp með tímanum. Því er mikilvægt að skilaboðin, sem eru send út, séu skýr og í samhengi við það sem landið og þjóðin vill standa fyrir.“
Nefnd Forsætisráðuneytisins um
ímynd Íslands skilaði skýrslu 7. apríl.
Skýrslan var kynnt í Listasafni Reykjavíkur en vakti ekki verðskuldaða athygli því vörubílstjórar stálu senunni fyrir utan húsið, ásamt bíl forsætisráðherra sem hafði verið lagt ólöglega.
Myndin hér að ofan er úr skýrslunni, og á henni sjást tvö megineinkenni verkefnisins mjög skýrt:
Fyrst, að hér er ekki frjálshyggja á ferð. Þegar æðsta embætti landsins skipar nefnd til að setja saman tillögur um hver heppilegasta ásjóna landsins sé, bæði út á við og inn á við, nefndina skipa margir helstu áhrifavalda í efnahagslífi, tilnefndir en ókjörnir, þegar niðurstöðum nefndarinnar er ætlað að kalla hvern krók og kima innan opinberrar stjórnsýslu og atvinnulífs til samstillingar við menninguna, fólkið og náttúruna, undir formerkjunum Kraftur, frelsi, friður, þegar nefndin skrifar þúsund ára upprunasögu þjóðar í einni efnisgrein og segir síðan vessgú, kynnir verkefnið með symmetrískri teikningu af symmetrísku fjalli til áminningur um náttúrulegan kraft, þá heitir það ekki lengur frjálshyggja. Ekki einu sinni nýfrjálshyggja. Og ekki heldur stalínismi. Samt er þetta ekki alveg nýtt af nálinni.
Síðan að hvað sem þetta er virðist það frekar bjálfalegt. Á köflum finnst manni helst eins og nefndarmenn hafi nýverið uppgötvað áhrif Bjarkar og ungs tónlistarfólks á ímynd Íslands og keppist nú við að beisla það afl, svona eins og fossana … en ég er ekki viss um að þau kunni að smíða túrbínu.
Það er erfitt að velja „best of“ úr skýrslunni, sem er löng. Þessi er samt góður: „Sjálfstæði í hugsun og hegðun einkennir einstaklinga sem í fámenninu eru mikilvægir hver á sinn hátt. Bjartur í Sumarhúsum býr hér enn í hverjum manni.“ Athugið að þetta er niðurstaða nefndar forsætisráðuneytisins, skipuð valinkunnum framámönnum og konum þjóðarinnar. Þau tóku Sjálfstæðu fólki sem skjalli.
(Auglýsing:)
Hér að neðan má sjá hvernig nefndin virðist ætla sér að leysa sagnfræðinga af hólmi, með upprunasögu Íslendinga.
„
5.3.1 ÍMYNDARKJARNI ÍSLANDSÞað er lykilatriði við mótun ímyndarstefnu að finna þann kjarna sem skilur land og þjóð frá öðrum, það sem gerir land og þjóð sérstaka, einstaka. Árangursrík ímyndaruppbygging þarf að byggjast á einkennum lands og þjóðar sem eru sönn eða „ekta” og eiga sér djúpar rætur. […] Ákveðið var að aðlaga módelið að verkefninu og er niðurstöðunum úr upplýsingaöfluninni safnað saman í eftirfarandi flokka:
Uppruni: Fyrstu Íslendingarnir voru fólk sem kom hingað í leit að frelsi og betri lífsskilyrðum. Þjóðin bjó lengstum við kröpp kjör en þegar hún fékk frelsi og sjálfstæði tók hún stökk frá því að vera þróunarland til þess að verða ein ríkasta þjóð í heimi á innan við öld. Íslendingar eru dugleg og stolt þjóð, mótuð af lífsbaráttu í harðbýlu landi. Mikilvægasti menningararfur Íslendinga, íslensk tunga, lifir í máli þjóðarinnar og í bókmenntum hennar.
Samfélag: Ísland er frjálslegt lýðræðissamfélag, mannréttindi eru vel virt og velferð ríkir. Jöfnuður, lítil stéttaskipting og sterk félagsleg tengsl einkenna samfélagið. Samfélagið er öruggt og friðsælt.
Persónuleikaeinkenni: Íslendingar eru duglegir, áræðnir og úrræðagóðir. Þeir eru frjálsleg náttúrubörn og sterkur sjálfstæðisvilji einkennir þá.
Afrek/árangur: Sjálfstæðisbarátta lítillar þjóðar og það afrek að brjótast úr sárri fátækt til þess að verða ein af ríkustu þjóðum heims er Íslendingum ofarlega í huga sem mikilvægasta afrek þjóðarinnar.
Eiginleikar/Eignir: Einstök náttúran, auðlindir hennar og hreinleiki, öruggt og friðsamt lýðræðissamfélag, byggt á frelsi og virðingu fyrir mannréttindum. Öflugt atvinnulíf, drifkrafturinn og hæfni fólksins í landinu.“
Þessi skýrsla er hins vegar of merkileg til að gera almennileg skil í einni færslu. Hún ætlar sér svo margt og mikið, er svo ítarleg greinargerð um hugsunarhátt sem er mér svo framandi, og mér hættir stundum til að halda að sé ekki raunverulega til. Eða hverjir eru þínir helstu eiginleikar og eignir? Tja … áræðni, festa, tölvan mín … þrjú epli, tveir bananar, kerskni …
Já, maður heldur stundum að þau séu ekki til, en svo færa þau manni bara skýrslu. Svona líka uppljóstrandi.
Ég bið ykkur að líta á þetta hér sem fundið ljóð og eigna það sjálfum mér:
Prófið síðan að líta í einn dag á allt sem fyrir augun ber sem fundið ljóð, og eigna það mér. Líta á það sem helstu eign mína og eiginleika, jafnvel.
Jæja, gott fólk, kæru vinir. Ég veit ekki hvað ég mun sýna mig mikið hér á næstunni. Eða við ímynd mín. Ég er í starfsþjálfun hjá Ríkisútvarpinu ohf., og mun í sumar senda út frá Ísafirði. Það er útvarpsmaðurinn ég. Glænýr. Á meðan er skáldið ég á styrk frá Kópavogsbæ, til að klára bók sem ég hef lofað að muni ylja landsmönnum um hjarta og nýru. Nóg rekast þessar fyrstu persónur mínar hver á aðrar og annarra manna persónur þessa dagana, þó ég haldi ekki enn einni úti hér í sjálfboðavinnu. Nei, sjálfboðaég dregur sig í hlé, eins og Superman, á meðan Clark-Kent ég fer í vinnuna. Eða eitthvað í þá veruna. Lois Lane er að dubba sig upp, við erum að velta því fyrir okkur að fara úr húsi í kvöld.
Mundu bara þetta: Ef þú lítur kringum borðið og veist ekki hvern er verið að blöffa, þá ert það þú.
Alltaf frjálslegur,
ykkar
Haukur baukur.
