Órarnir plægðir

Já. Aðfaranótt 17. september 2007 – ekki seinna vænna, ég lýsi hér með Órana plægða – sé ekki betur en ég hafi gert allt sem gert verði við þennan texta, nú mega prentvélarnar fara að vara sig, það er á leiðinni lærdómsrit. Óraplágan eftir Slavoj Zizek. Væntanlega tekur einhverjar vikur að hnýta saman kápurnar en þessi færsla er þá áskorun til ritstjóranna minna um að láta eins og heimurinn sé ekki strúktúral vandi heldur tæknilegur, ég segi: Zenó, skjóttu!

Bókin mun byrja svo:

---

Setjum okkur í spor hefðbundinnar, afbrýðisamrar karlrembu: ég uppgötva skyndilega að förunautur minn hefur haft mök við annan mann – allt í lagi, ekkert mál, ég er skynsamur, umburðarlyndur, ég umber annað eins … en þá taka að hellast yfir mig myndir sem ég ræð ekki við, tilteknar myndir af því sem þau gerðu (hvers vegna þurfti hún að sleikja hann einmitt þarna? Og af hverju lá hún svona gleið?) – og ég er glataður, ég svitna og skelf, friður minn er endanlega úti. Þessi óraplága sem Petrarca færir í orð í Leyndardómi mínum, myndir sem þvæla dómgreind manns, er útfærð til hins ítrasta í mynd- og hljóðmiðlum okkar daga. Fremst meðal togstreitanna sem einkenna okkar söguskeið (markaðshnattvæðing á móti óbilgjarnri þjóðflokkahyggju o.s.frv.,) er ef til vill togstreitan á milli hins óhlutbundna sem ákvarðar í síauknum mæli líf okkar (í formi tölvuvæðingar, spámarkaðstengsla o.s.frv.) og úrhelli mynda sem þykjast vera hlutstæðar. Í þá gömlu góðu daga þegar hefðbundin hugmyndafræðileg gagnrýni tíðkaðist, var það viðmið allra gagnrýninna aðferða að víkja frá „óhlutbundnum“ (trúarlegum, lagalegum …) hugmyndum, að hinum áþreifanlega félagslega raunveruleika þar sem þessar hugmyndir áttu rætur sínar; í dag virðist æ oftar sem nauðsyn krefji að gagnrýni feti gagnstæða átt, frá ásýnd sem þykist hlutbundin, til þeirra óhlutbundnu (stafrænu, markaðsbundnu …) ferla sem í reynd sníða lífsreynslu okkar.

Þessi bók leggst kerfisbundið til atlögu við þessa „óraplágu“ frá lacanískum sjónarhóli. Fyrsti kaflinn („Sjö dulur óranna“) dregur upp útlínur óra sem hugtaks innan sálgreiningar, og með sérstöku tilliti til þess hvernig hugmyndafræði styðst óhjákvæmilega við eitthvert órabakland. Annar kafli bókarinnar („Elska náungann? Nei, takk!“) tekst á við hin margræðu tengsl á milli óra og unaðar: hvernig órar vekja og sníða ánægju, um leið og þeir eru vörn gegn óhófi hennar. Í þriðja kaflanum („Kvik blæti“) er sjónum beint að þeim ógöngum sem koma upp þegar hugtakið blæti er notað til viðmiðs um tálgetu óranna, allt frá trúarlegum uppruna blætisins til uppvakningar þess í nútímanum. Lokakafli bókarinnar („Sýndarrými eða hin óbærilega lokun verunnar“) tekst á við viðfangsefnið sýndarrými sem nýjustu uppfærslu „óraplágunnar“, og þar er reynt að rissa upp svar við spurningunni um hvaða áhrif tölvuvæðingin, sem nú stendur yfir, muni hafa á hlutskipti hugverunnar.

---

Í … þriðja sæti? Öðru sæti … dagarnir eru nú of fáir til að telja þá, en afar ofarlega á listanum yfir 16 helstu kosti Bandaríkjanna yfir Ísland er … San Francisco. Þaðan sem allir órar bernsku minnar eru upprunnir – mig dreymdi um það níu ára gamlan í Súðavík að rauður blæjubíll fullur af þokkadísum á bikiníum stoppaði fyrir utan gluggann, pikkaði mig upp, og svo vefðu þær mig allar örmum á meðan við keyrðum burt í sólarlagið og þær dásömuðu tölvufærni mína. Ég var frekar góður á Sinclair.