Gesturinn eini

Þetta verður blogglegt blogg … um daginn og veginn … sit á Café Amor á Akureyri og bíð þess að trölli komi úr sturtu, brjálaður yfir því að ég notaði handklæðið hans. Kannski eigum við pening fyrir leigubíl á flugvöllinn, annars munum við eiga hvít jól á Akureyri. Ég held reyndar að við höfum aldrei farið svo samferða úr húsi að báðir eigi klink í einu.

Í gær lásum við upp á Amtsbókasafninu – einhverju reisulegasta bókasafni landsins – fyrir einn áheyranda. Kunningja okkar að sunnan, sem var staddur hér ásamt lunganum af yngri fastagestum Næsta bars, vegna leiksýningar. Þannig veitir Nýhil heildarlausnir í uppákomum og kemur með eigin áheyrendur.

Frk. Lay Low og vinir hennar voru hins vegar svo vinsamleg að bjóða okkur að lesa á tónleikum sínum um kvöldið, þar sem mættu eilítið fleiri heimamenn.

Það var þá eftir að við sáum þessa leiksýningu sem dró hálfan Næsta bar á Norðurland. Sýningin, Hr. Kolbert, var ágæt, jafnvel þrælfín. Mig grunar reyndar að ég hafi séð hana áður … ég er eiginlega viss um að ég hef séð hana áður og fæ þá á tilfinninguna að ég sé fastagestur leikhúsanna í London, sem er víst ekki tilfellið. En maður – ég – verð alltaf fyrir vonbrigðum í leikhúsi. Nær undantekningalaust. Það eru einhver djúpstæð vonbrigði sem næstum því allar, hugsanlega alveg allar, leiksýningar sem ég hef séð skilja eftir sig. Frumspekilegar væntingar, sem ég veit ekki hvort ég verð bara að eiga við sjálfan mig eða saka leikhúsið um að ala á. Eða kannski hefur þetta eitthvað með texta og líkami að gera … lestur leikrita hefur fullnægt mér á máta sem uppsetningin sjálf gerir aldrei … ekki fyllilega texti, ekki fyllilega bíó. Rangt form? Málamiðlun?

Með Austmönnum

Ég er á Akureyri. Akureyri er fallegur bær. Svo undrum sætir jafnvel. Þessi fjörður. Þetta er eins og best gerist í Svíþjóð. Og hér talar fólk – í það minnsta leigubílstjórinn og konan sem á fornbókabúðina – eitthvað annað tilbrigði við skandinavísku en ég þekki fyrir sunnan. Ég talaði illa um Reykjavík við leigubílstjórann og við hlógum. Þetta er yndislegt. Jólin eru á Akureyri.

Amtsbókasafnið kl. 14:00 laugardaginn 16. desember: Upplestur: Haukur Már & Eiríkur Örn: Svavar Pétur & 20. öldin & Eitur fyrir byrjendur: gaman: mætið, þið Norðmenn.

Uppfærsla: Eiríkur fastur á: flugvellinum í: Reykjavík á meðan: ljósmyndasýningin okkar opnar í: 2 km fjarlægð eða: svo.

Áfram Norðmenn Au-austmenn! Og fljúgið nú, í guðanna bænum. Hvað gerir maður annars af sér einn á Akureyri ef: konan manns festist annars staðar vegna: þoku?

Hefði ég uppgötvað þetta með tvípunktinn fyrr hefði ég: kannski sent ljóð í: Ljóðstaf Jóns úr: Vör. Gott: trix.

Egill amtimans

„Er þá nokkuð annað ráð en að núllstilla ártalið og taka upp kommúnisma að kambódískri fyrirmynd? Jafna allt við jörðu?“ – hefur Egill Helgason með velþóknun eftir Andrési Magnússyni, sem valkost við það að fjölga fátækum börnum í landinu, ef ég skil rétt. Hlutfallslega fátækum, nota bene, hlutfallslega fátækum börnum. Eins og meðlimir vantrúarvefsins koma manni fyrir sjónir sem stækustu bókstafstrúarmenn landsins – „Stendur þetta kannski ekki í Biblíunni!?“ – þá virðist ákveðinn hluti hægrimanna vera einu eftirlifandi trúfífl kommúnistaleiðtoga. Jú, það er rétt, piltar, eini valkosturinn við hraðamet í stéttskiptingu eru fjöldamorð. Eini valkosturinn við George Bush er Osama Bin Laden. Eini valkosturinn við ferskeytluna er upplausn og hnignun íslenskrar menningar og eini valkosturinn við Halldór Laxness er Gunnar Gunnarsson.

Ég er annars að lesa Loft Guðmundsson – skemmtilegt. Meiri Loft, minni Egil.

Skemmtilegt annars að í sama pistli lýsir Egill yfir vonleysi sínu í garð nýrrar útgáfu, ekki síst vikublaðs sem hefur lýst því yfir að ætla að stunda alvöru fréttaskýringar og eiga enga vini. Er ekki Egill Helgason einmitt of vinmargur? Væri ekki snjallast að gera hann að bæjarstjóra einhvers staðar, jafnvel bæjarfógeta? Ekki að ég ætli að fara að blanda mér í þjóðmálin, ég sem er bara kona.

Skáld nútímans

„Skáld nútímans forðast ýkjur í alvarlegri ljóðum sínum og kjósa fremur að beita hófsamari stílbrögðum.“
Efnisgrein úr kennslubók í kveðskapartrixum fyrir framhaldsskóla. Fyrst gefin út 1994.

Þýða tómat, fá sér svo blund fyrir heimsendi

Einhvers staðar var mér bent á það um daginn að enginn veit hvernig tómatar brögðuðust fyrir fimmtíu árum. Bragðminni gengur ekki milli manna, verður ekki skráð, erfist ekki milli kynslóða. Tómatar geta haldið áfram að seljast löngu eftir að þeir hafa glatað hinum upprunalegu eftirsóttu eiginleikum sínum, bragði og næringargildi, í viðleitni til flutningsvænnar fjöldaframleiðsluvöru. Og ekki það að tómatarnir í Bónus eru enn langtum betri en engir tómatar – ekki það heldur að mig langi að falla í þá syndafallsgildru að ímynda mér hinn upprunalega, hreina, óspillta tómat, andspænis rotnum og sjálfum sér ólíkum, firrtum tómati okkar daga. Punkturinn stendur eftir: tómatar voru ef til vill eitthvað allt annað hér einu sinni.
Bókmenntir eru, meðal annars, tilraun til að framlengja, fjölfalda, flytja út og skilja eftir minningar um bragðið af tómötum. Vonlaust verk, jájá, tómatar glatast í þýðingu, Dominos pítsur eru engar pítsur, spyrji maður Ítala. En þær eru þó eitthvað. Nuddaðu þér upp við hið ómögulega og neistaflugið gæti orðið fjölþjóðafyrirtæki.
Gullöld íslenskra bókmennta er núna, það er, í uppsiglingu, því að íslensk tunga er sökkvandi skip og ærin ástæða að hengja nokkra bragðlauka upp til þerris og skrásetningar. Eða halda veislu, fylla magann, æla. Hvað gerir tunga sem er sagt að hún eigi aðeins hálft ár eftir ólifað?

Einn kosturinn er vitaskuld að gera ekkert. Sem unglingur þóttist ég viss um að þegar kæmi að heimsendi myndi ég vilja taka þátt í svæsinni orgíu síðustu nóttina, nýverið áttaði ég mig á því að sennilega myndi ég helst vilja einfaldlega leggja mig.

Jon Magnusson, blindingi

Reiðin sem birtist í auknu fylgi Frjálslynda flokksins um þessar mundir er sprottin af bælingu. Það sem er bælt, það sem ekki er til umræðu er hið alþjóðlega fjármagnskerfi, sem endurskipar nú samfélögum okkar. Þessi endurskipan samfélaga gerist til dæmis á eftirtalda tvo vegu. Í fyrsta lagi er fjármagn gjarnan lánað þangað sem vextir eru háir, sem þýðir að meðan Seðlabankinn er viljugur að hækka vexti má greiða lán með lánum og enn sér ekki fyrir endann á því hversu spennt íslenskt hagkerfi getur orðið. Spennt í þeirri afar áþreifanlegu merkingu að hér skulda allir allt, með fljótandi okurvöxtum, og mega því yfirleitt ekki við því lágmarkshnjaski að greiðsla tefjist um daga eða vikur. Bankarnir hafa því stofnað deildir til greiningar á byggðaþróun og hvaða borgarskipulag skilar bestri nýtingu fjármagns, sem aftur kallar á að húsinu sem ég bý í nú verði breytt í hótel. Sem gerir að ég hef ákveðið að flytja aftur til Frankfurt, þar sem spenna í hagkerfinu er eiginlega engin, þar er varla neitt hagkerfi, þar eru allir á bótum, bitlingum eða framfærslu foreldra sinna og lífið á kaffihúsunum þeim mun notalegra. Þetta er allt mjög áþreifanlegt.

Í öðru lagi flytur fólk einmitt búferlum milli landa, jafnvel heimshluta, ýmist til að sækja í eftirlætis kaffihúsið sitt, eða ala önn fyrir sjálfu sér og fjölskyldu. Þeir sem fljúga á milli í leit að partíi eða kaffihúsi eru einhvers konar aðall, þeir sem fljúga í leit að vinnu eru það ekki. Íslendingar tilheyra einkum fyrri flokknum, hvort sem þeir fara utan í sumarfrí, til náms, eða dvelja einfaldlega langdvölum í fátækari löndum og sötra ódýran bjór.

Þetta kerfi er blint, og nei, ekki eins og ástin, heldur einmitt á hinn veginn. Ástin er blind í því að vera tilbúin að upphefja hvern þann þátt í fari þolanda hennar sem rekur á fjörur gerandans … og ekki að þessi hugtök séu beinlínis nothæf í samhenginu. Hagkerfið er blint í því að sjá einfaldlega ekki fólk. Á meðan af nógu er að taka í þriðja heiminum, á meðan vinnuafl er framleitt hraðar en því verður ofbeitt, það er, á meðan hagkerfið rekur sig ekki á vegg, þarf það ekki að gefa neinum eiginleikum persóna gaum sem ekki koma starfi þeirra beinlínis við. Í fyrirsjáanlegri framtíð mun það ekki bitna á afkomu verktakafyrirtækja að starfsfólk þess sé einangrað frá samfélögunum sem það flyst til, til dæmis einfaldlega vegna tungumála. Þvert á móti má hafa af því nokkurn hag – þó ekki sé nema vegna þess að sá sem tilheyrir ekki samfélaginu umleikis sig hefur fátt betra við tíma sinn að gera en vinna.

Þess vegna er raunverulegrar réttindabaráttu þörf. Baráttu fyrir réttindum sem á fyrri tímum mannkynssögunnar hefur eiginlega ekki þurft að skilgreina, því þeim hefur ekki verið ógnað: réttindum til þeirrar grunnþekkingar sem veitir aðgang að samfélaginu sem maður býr í. Réttindin þarf ef til vill að skilgreina alþjóðlega, en þau verða aðeins útfærð og varin staðbundið. Hér og nú er um að ræða réttinn til að læra tungumál staðarins sem manneskja starfar á. Þetta er hið allra brýnasta atriði. En að auki má telja réttinn til að fylgjast með fréttum, réttinn til að njóta matar og lista – sem þýðir ekki sinfóníuhljómsveitarinnar eða Listasafns Íslands, sérstaklega, heldur hverra þeirra lista sem eru mönnum hversdagsnautn – og réttinn til að veita af sjálfum sér til baka. Þetta er afar vandmeðfarið, og jafnvel dálítið asnalegt, því þetta hafa hingað til verið sjálfsagðir fylgifiskar þess að vera manneskja, að tilheyra samfélagi. En þeir eru ekki sjálfsagðir lengur, og því þarf að benda á þá.

Vitaskuld er lygi að ekki hafi þurft að skilgreina þessi réttindi nokkru sinni fyrr, á dögum þrælasölunnar voru þau líka virt að vettugi.

Ef við höldum á annað borð til streitu þeirri stefnu að taka þátt í alþjóðahagkerfinu með tilheyrandi landflutningum er það skýlaus skylda þeirra fyrirtækja sem njóta góðs af innflutningi vinnuafls, að greiða kostnaðinn sem hlýst af að vernda þessi mannréttindi. Þá skyldu þarf að færa í lög.

Þar er verk að vinna, því samfélagsslit eru raunverulegur vandi.

Útlendingar eru það hins vegar ekki. Allur kjarni menningar okkar, allur kjarni okkar, með sínum kostum og göllum, með okkar kostum og göllum, er útlenskur.

Þriðja gerðin af blindu er hatur, nú rasismi: að dæma sérhvern þátt í fari manneskju eða menningarsamfélags sem rekur á fjörur manns neikvætt, finnast hann truflun, vilja hann burt. Fjórði kostur er að sjá.