Eftirmáli við gas

Þetta gas, það er.

(Og eitthvað verður að gráta
ef þeir græta ekki þig
þá kreista þeir tár úr grjóti, blessaðir,

kunna ekki að mjólka steina,
eins og við þú,
bara græta þá,
bara græta.)

Málfarsráðuneyti Sjálfstæðisflokksins

– Nei, djók, það er ekki til neitt eitt Málfarsráðuneyti: Öll ráðuneyti Sjálfstæðisflokksins eru málfarsráðuneyti. Guðlaugur Þór, málfarsráðunautur, veitir nú leiðbeiningar um hvernig skuli hliðra umræðu um heilbrigðismál, svo þau verði að viðskiptum:

„Þeir kostir sem ætlunin er að ná fram með starfsemi sjúkratryggingastofnunarinnar og markvissri notkun á mismunandi greiðslukerfum eru aukið gegnsæi á starfsemi sjúkrahúsa, aukinn hvati til afkasta og sveigjanleiki til að beina starfsemi í ákveðinn farveg miðað við þörf á hverjum tíma. Þannig verður einfaldara að taka á biðlistum og að efla ákveðna þjónustu í samræmi við stefnu ráðuneytis og áherslur á hverjum tíma. Markmiðið er að til verði fjármögnunarkerfi sem með ákveðnu gegnsæi stuðlar að trausti milli kaupenda og seljanda þjónustu, fjölbreytilegri rekstrarformum, markvissari fjárveitingum og bættri fjármálastjórn heilbrigðisstofnana.“

– úr ræðu á ársfundi Landspítalans í gær, skv. Mogganum í dag. Lykilorðið er sannarlega gegnsæi.

Til þess er málið varðar - Adrian Mitchell

Til þess er málið varðar
e. Adrian Mitchell

Sannleikurinn ók yfir mig um daginn
ég hef gengið svona síðan þá
Stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Vekjaraklukkan mín orgaði upp í eyrun mín
en ég fann mig hvergi svo ég svaf aðeins meira
Fylltu eyrun mín af silfri
stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Ég sé allt brenna þegar ég loka augunum,
gerði mér símaskrá úr marmara, hjó öll nöfnin í hana
Þektu augu mín með smjöri
fylltu eyrun mín af silfri
stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Ég finn brunalykt af einhverju, vona það sé bara heilinn minn
Hér rignir eintómum súkkulaðimolum og sóleyjum
Troddu hvítlauk upp í nefið á mér
þektu augu mín með smjöri
fylltu eyrun mín af silfri
stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Hvar varst þú þegar ódæðið var framið?
Ég sat við minnismerkið, sat og sötraði slím
Hlekkjaðu tunguna í mér við viskí
troddu hvítlauk upp í nefið á mér
þektu augu mín með smjöri
fylltu eyrun mín af silfri
stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Þú setur sprengjuvélarnar inn, þú setur samviskuna út,
tekur mannskepnuna og þeytir henni út um allt
Núðu hold mitt með konum
hlekkjaðu tunguna í mér við viskí
troddu hvítlauk upp í nefið á mér
þektu augu mín með smjöri
fylltu eyrun mín af silfri
stingdu fætinum á mér í gifs
og ljúgðu að mér um Víetnam.

Morgunblaðið og Egill

„Mótmælin ekki merki um breytt viðhorf“

– forsíðufyrirsögn Morgunblaðsins í dag, 25. apríl. Þar heldur blaðið áfram herferðinni sem 24 stundir hóf í gær, um að mótmæli vörubílstjóra og harðsvíruð viðbrögð lögreglu teljist varla til tíðinda. Já, fyrirsögn forsíðufréttar Morgunblaðsins tilkynnir að efni fréttarinnar sé hreint ekki fréttnæmt.

Þetta þætti manni undir öllum kringumstæðum undarlegt, nema einmitt þessum: Morgunblaðið lítur enn á það sem sitt hlutverk að dempa átök og ósátt í landinu frekar en að skýra frá þeim.

Texti fréttarinnar allrar snýst um að skýra gremju vörubílstjóra á persónulegu nótunum – þeir skuldi svo mikið, hver þekkir það ekki? Blessuð lánin, óheppnir þeir. „Minni lán, næst strákar, á lægri vöxtum!“ Ha, allir búnir að vera á sama neyslufylleríinu, kaupa trukka og ég veit ekki hvað og hvað … Þetta er mjög skýr og einbeitt atlaga að því að leysa upp samhug bílstjóranna, eða stéttvitund, og velta yfir á þá, sem einstaklinga, skömm yfir hlutskipti þeirra. Þá er gremjan skiljanleg, en „svona er þetta bara strákar mínir. Svona er að rasa um ráð fram og kaupa vörubíl sem maður mun svo ekki hafa efni á vegna gengisbreytinga. Hver er sinnar gæfu smiður …“

Egill Helgason sýnir tilbrigði við sama vinnulag: Hann lét vita að sér þætti fráleitt að líkja þessum mótmælum við gúttóslaginn, rakti hvernig hann var alvöru, en þetta bara plat. Gott ef ekki fúsk. Annars væri fátt um málið að segja, jú nema að auðvitað hafi ekki hvarflað að Láru fréttakonu að fara eitthvað að sviðsetja lætin í mótmælendum. Svo bloggar hann sem mest hann má um óperuhúsið í Ósló og önnur markverð tíðindi utan úr heimi, víst séu til linsoðin egg í útlöndum.

Þetta mun trúlega allt ganga ágætlega hjá Mogganum og félögum þeirra í baráttunni – eins og löggan eru þeir jafnvel að skjóta aðeins yfir markið.

Tilgáta Badious

Ég þýddi á dögunum nýlega grein eftir franska heimspekinginn Alain Badiou. Greinin er eins konar samantekt á efni bókar sem hann skrifaði um Sarkozy Frakklandsforseta, og þó ekki einfaldlega hann – eins og titillinn segir: „Hvað er þetta sem við köllum Sarkozy?“ Þar notar hann Sarkozy sem nafn á ástandi. Lesbók hefur enn ekki svarað mér hvort hún vilji birta greinina, en í henni má finna þetta hér:

„Ef við setjum fram þessa skilgreiningu á stjórnmálum: „aðgerð hóps, sem er bældur undir ríkjandi skipan, skipulögð eftir tilteknum grundvallaratriðum sem er ætlað að leiða í ljós afleiðingar nýs möguleika“, þá má sjá að gangvirki kosninga er í eðli sínu ópólitískt. Þetta sést á gjánni á milli hins ógnarþunga formlega skylduboðs að kjósa og fljótandi eðlis eða jafnvel eðlisleysis pólitískra eða hugmyndafræðilegra sannfæringa. Gott er að kjósa til að ljá ótta sínum form en það er erfitt að trúa því að það sem maður kýs sé gott í sjálfu sér. Þar með er ekki sagt að kosningakerfi lýðræðisins sé kúgandi sem slíkt. Réttara væri að segja kosningaferlið samvaxið tiltekinni ríkisgerð, auðvaldsþingræði, sem sinnir viðhaldi viðtekinnar skipanar og þjónar þar með íhaldssömu hlutverki. Þetta fyrirkomulag eykur á vanmáttarkennd: ef venjulegir borgarar hafa engan aðgang að ákvarðanatöku ríkisins nema með atkvæði sínu, þá er ekki bjart framundan fyrir frelsunarpólitík.

Hverju áorkar kosningagangverkið ef það er ekki pólitískt ferli heldur fyrirkomulag ríkis? Á árinu 2007 mátti sjá gangverkið innlima bæði ótta og „óttann við ótta“ í ríkið. Í kosningunum batt ríkið trúss sitt við þetta hópsálarlag, og renndi þannig frekari stoðum undir það álit að óttast beri ríkið sjálft, sem enda er í stakk búið til að ógna fólki og kúga það. Því að sjóndeildarhringur lýðræðisins skilgreinist í síauknum mæli af stríði. Vesturlönd berjast nú á fjölda víglína sem fjölgar enn: viðhald á ríkjandi skipan, með þeim gríðarlega ójöfnuði sem henni fylgir, felur í sér óhjákvæmilega hernaðaríhlutun. Andstæðuparinu ríkir-fátækir verður aðeins viðhaldið með valdi. Þetta veldur sérstakri framvindu stríðs og ótta. Ríkisstjórnir okkar segjast eiga í stríðum erlendis til að koma í veg fyrir þau heima fyrir. Ef vestrænir fótgönguleiðar leiti ekki uppi hryðjuverkamenn í Afghanistan eða Tétníu, muni þeir koma hingað til okkar og binda styggan skrílinn samtökum.“

Stéttabarátta

Á bakvið allar tilteknar kröfur býr grundvallarkrafan um að á mann sé hlýtt. Þegar Jóhanna Vilhjálmsdóttir sviðsetti í gær leikritið „Jóhanna Vilhjálmsdóttir ræðir við Sturlu Jónsson“ skildi ég hvers vegna bílstjórar eru svona reiðir. Sturla og Jóhanna náðu ekki að eiga í sömu samræðunni eitt andartak, heldur bitust bara um tíma, hún til að láta drjúpa af sér stéttafyrirlitningu, láta í það skína að hún og hann væru ekki af sama sauðahúsi. Hann til að segja að þjóðinni væri nóg boðið.

Í máli Sturlu fór ekki mikið fyrir því af hverju þjóðin hefði fengið nóg, hann útlistaði það ekki í smærri atriðum, heldur talaði almennt um, og dæmdi harkalega, að stjórnvöld sinntu ekki landinu, heldur væru með hugann við annað, einkum sjálf sig og útlönd. Þrátt fyrir að ekki sé mikil hefð fyrir andspyrnu gegn valdi kringum Jóhönnu Vilhjálmsdóttur má gera ráð fyrir að henni hefði þótt ívið meira til málstaðar Sturlu koma ef hann hefði verið færður fram með öðru orðalagi. Ekki það, Sturla var beinlínis vel máli farinn. En hann talaði ekki Kormák, og Jóhanna talaði ekki trukk.

Hér áður þurfti fólk að blygðast sín fyrir stéttafordóma sína. Nú má halda þeim til streitu fyrir opnum tjöldum og beita til útilokunar í samræðu.

Þetta var ómöguleg samræða. Í því birtist raunverulegt viðfangsefni átakanna milli vörubílstjóra og ríkisstjórnarinnar: Bílstjórarnir segjast vera að deila við ríkisstjórnina, ríkisstjórnin ansar: neibbs, við erum ekki að deila við þá. Bílstjórarnir ávarpa ríkisstjórnina í annarri persónu, en hún heldur því til streitu að ræða aðeins um bílstjórana, í þriðju persónu.

Mér brá að sjá Sturlu í sjónvarpinu því ég var búinn að gleyma að hann væri til. Svona hefur enginn talað í sjónvarpi í tíu, tuttugu ár.

Allt í einu sló það mig: Í tíu, tuttugu ár hefur enginn talað máli íslenskra verkamanna á almannafæri, komið fram og sagt „við“. Um þá er sagt „þeir“. Og það þykir ekki par fínt að vera þeir. Vinstriflokkarnir voru þessi gátt, en báðir eru nú fyrst og fremst flokkar menntafólks. Hvað sem góðum ásetningi líður, þá talar menntafólk eins og menntafólk og út frá hagsmunum menntafólks.

Þess vegna er ekki rétt sem annars ágætur bloggari, Pétur Tyrfingsson, heldur fram, að þetta sé ekki verkalýðsbarátta. Verkalýðsbarátta hefur oft verið skipulagðari en hún er í dag og orðræða hennar má muna sinn fífil fegurri. En upphafsreitur hennar hefur alltaf verið sá að hópur fólks neitar að láta eins og hann sé ekki til. Þetta er hreinræktuð stéttabarátta. Og þrátt fyrir undanhald síðustu tuttugu ára er hún nógu þroskuð til að beinast að yfirvöldum, en ekki að lögreglu og ekki að útlendingum.