Verkafólk, ekki drekka

Í öllum hugsanlegum breytingum á áfengisverði eða áfengissölu, hvaða stefna gæti verið heimskulegri, verri, blátt áfram fáránlegri, en að hækka verð ódýrustu vína, en lækka dýrari tegundir? Þessi einarði vilji til að víkka bilið milli blankra og óblankra er – hvað, drepfyndinn? Hahaha! Kannski ríkisstjórnin sé launkommúnísk og vilji bara að verkafólk hætti að drekka, til að skerpist á stéttavitund þess. Pólverjar, leggið frá ykkur flöskuna! Ég er í öllu falli býsna ánægður með þá ákvörðun að flytja aftur til Frankfurt.

Barnaefni fra Sloveniu

Gúglaði „Blái hnötturinn latibær“ til að athuga hvort ekki hefðu allir áttað sig á þessu og bloggað um það áður, en fann ekkert. Liggur svo í augum uppi þegar því slær saman: Spartacus, Íþróttaálfur Latabæjar, er Gleðiglaumur, vandræðagerpið á Bláa hnettinum. Á slóvensku: birtist ekki hugmyndafræðileg krísa samtímans í sinni skýrustu mynd í þessu tvennu barnaefni, sem hvort tveggja hefur einmitt meikaðað sem útflutningsafurð? Sjálfur Gleðiglaumur getur auðveldlega birst sem Íþróttaálfur og hrópað „Einmitt! Allir aftur í náttúruna, hliðar saman hliðar, kollhnís nú, jibbíjei!“

Það er til fólk sem maður er alveg sammála, lið fyrir lið, setningu fyrir setningu, samkvæmt orðanna hljóðan, á yfirborði merkingarinnar, einhvern veginn, en finnur þó látlaust fyrir því í samræðu að í einhverju grundvallaratriði, afstöðu sem liggur undir öllum orðunum og getur átt erfitt með að brjótast fram og verða viðfangsefni nema með offorsi, skilur himin og haf á milli.

Fjöldi fallinna

Birti vonda stærðfræði hér undir morgun, ranga, skeikaði tífalt. Hugvísindafólk og skáld: ekki reyna að reikna á næturna.

Lifi málverkið!

Hugmyndin er ekki fullburða, en rétt er að eiga hana hér, fyrst ég blaðraði um málið við ónefndan ritstjóra ónefnds menningarkálfs ónefnds dagblaðs á Næsta bar í gærkvöldi. Hugmyndin er ekki fullburða og er það þó, hún er bara svo frámunalega einföld, og um leið fullnægjandi (fagurfræðilega og skynsamlega), að óþarft er og varla hægt, með góðri samvisku, að gera úr henni heila grein eða bók, þetta hér nægir: Málhönnun. Og svo: að stofna til sama klofnings innan bókmennta og átti sér stað í myndmálssögu fyrir um hundrað árum þegar Bauhaus-hreyfingin varð til: skilja að skáldskap, sem er, líkt og myndlist, þrátt fyrir allt, ávallt að einhverju leyti expressjónískur, og málhönnun, sem faglega, sköpunarglaða nálgun á að leggja til nýja gripi, tæki, tól og rými innan tungumáls, sem eftir að hugtakið er slegið má bæði rækta og kenna. Pant um leið að vera fyrsti prófessor við málhönnunardeild LHÍ þegar þar að kemur.

Málhönnun er gagnvart nýyrðasmíð það sem iðnhönnun er gagnvart trésmíði.
Málhönnun hefur skýr markmið en um leið afar óljós og sívíkkandi mörk.
Iðjan sjálf er ekki ný, því hugtakið tekur til þess sem skáld, heimspekingar, þýðendur, nýyrðasmiðir, stjórnmálamenn, textasmiðir auglýsingastofa, útvarpsmenn fyrri alda, skemmtilegt fólk og fleiri hafa stundað alla vegu. Afmörkun hennar með þessum hætti, stofnskrefið að slá þetta hugtak, sem út af fyrir sig er einmitt málhönnun, býður hins vegar upp á annars konar meðvitund og samfélag um starfann, og gerir honum kleift að vaxa sem sjálfstætt fag, frekar en hliðar- eða undiriðja annarrar starfsemi.
Málhönnun er ekki af sama toga og ríkisrekin málfarsstefna, hún setur ekki reglur, hugsar hvorki um rétt né rangt, heldur framleiðir möguleika sem aðeins þátttakendur í málsamfélagi geta skorið úr um hvort rætist. „Þyrla“ vann ekki þyrilvængju og helicopter vegna tilskipunar, heldur vegna þess að „þyrla“ er þrusuvel hannað stykki.
Dreifingarleiðir málhönnunarverka eru jafn margar og verkin eru margvísleg: orðabækur, blaðagreinar, smáskilaboð, samræða, auglýsingaskilti – og bíða uppgötvunar líkt og málverkin sjálf.
Hvernig fjármagni verður veitt til fagsins er reyndar ekki bara tæknilegt úrlausnarefni, heldur hugsanlega grundvallaratriði. En leiðir eru til, allt frá opinberum styrkjum, ef vinstri menn komast einhvern tíma í stjórn, eða málverkateljurum í farsímakerfinu, sem skilar stefgjöldum til höfunda.

Í versta falli verður úr forvitnilegt inngrip í sögu framúrstefnuskáldskapar, eftir á að hyggja. Í besta falli gæti málhönnun orðið til að halda lífi í íslenskri tungu nokkra áratugi enn, orðið tungunni skógrækt, lúpína, laxeldi og loðdýrabransi. Og við vitum öll hvað fylgir í kjölfarið: útrás. Í allra besta falli gæti nauðvörn íslenskrar tungu getið af sér fag sem önnur málsamfélög munu njóta góðs af.

Lummulegi riddarinn Kato

Vandinn við þessa nasista er að maður trúir eiginlega ekki að þeir séu þarna. Ég trúi því eiginlega ekki að Jón Magnússon sé að skrifa þessar greinar sínar. Vonska og heimska, óverðskuldað er þetta tvennt, eða hvað? Mann langar að bíða eftir að hann fari bara. En greinin í Blaðinu í dag bendir ekki til neins slíks.

Annar vandi er sú djúpa gjá sem virðist hafa myndast milli samfélagshópa á Íslandi, eða djúpar gjár, þær eru sjálfsagt fleiri en ein, kannski búum við á sprungusvæði. Hinir ungu blaðamenn þessa lands koma upp um þessar gjár í greinum sem benda til að þeir hafi engin kynni af því sem þeir tala um, alls engin. Jól í skugga fátæktar og eymdar, eitthvað slíkt var fyrirsögn á stutta skyldugrein í jólablaði Blaðsins í dag, og gaf til kynna að höfundur sæi þá sem eiga oft eða stundum enga eða litla peninga úr þeirri fjarlægð sem skapar ævintýri úr alvöru. Sama gildir um goðsagnirnar sem þjóðernissinnaði félagshyggjumaðurinn gengur með í kollinum um útlendinga, sem eru ýmist einfaldlega harðduglegir eða einfaldlega misyndismúslimar. Og enn ein gjáin virðist vera á milli þeirra sem er brugðið við þessa orðræðu og hinna sem teikna hakakrossa á veitingastaði í miðbænum. Ég veit ekki hvað er hægt að segja, hvar, svo það hafi nokkur áhrif á neitt.

Hvenær tókuð þið annars síðast þátt í samræðu þar sem einhver viðmælenda skipti algerlega um skoðun í veigamiklu máli?

Þetta er Astrid Lindgren þarna uppi, að skamma nýnasista. Hún breytti víst lífi hans, hann skipti víst um skoðun.

Við erum '68 kynslóðin

Sagan gengur ekki í hringi, nei, þið skuluð ekki halda það, en hún getur verið dálítið sein á sér sums staðar. Hljómsveitir spretta úr listaháskólum, skáld úr hugvísindadeildum, þetta var ekki til hér fyrir 40 árum, frekar en tupperware eða stóriðnaður. Rétt eins og Hubble sjónaukinn getur séð upphaf alheimsins, því það sem var þá þarna er fyrst hér núna, misstum við ekki af neinu. Hér með nefni ég næsta sumar, sumarið 2007, the Summer of Love. Þaðan liggur leiðin bara niður á við, hér á eftir að skjóta Martin Luther King (þó Jón Magnússon lögmaður geri sitt besta í Blaðinu í dag.) (Ég ætlaði að birta greinina, en andskotinn, þetta er svo ljótt, ég vísa frekar bara á hana svona.)

Þegar íslenska kynslóðin sem var samtíða '68 kynslóðum meginlandanna, samkvæmt dagatölum, var að komast á legg og heyrði 'niður með tupperware, niður með stöðugleikann, viðjar vanans, lífsgæðakapphlaupið' óma utan úr löndum, tók hún undir og uppgötvaði í gegnum mótmælin bæði tupperware, stöðugleika, hlýjan faðm vanans og lífsgæðakapphlaup, sem hún tók jafnharðan að flytja til landsins og settist að í úthverfunum. Davíð Oddsson og hinir Matthildarmennirnir eru forvígismenn þessarar kynslóðar, kynslóðarinnar sem flutti inn frá meginlandinu fyrirbærið smáborgari, en áður höfðu aðeins verið til bændur í landinu, og svo fólk með dönsk ættarnöfn.

30-40 ára þykki 'stuðarinn' sem sagt er að sé á hugmyndum, þau 30-40 ár sem alltaf hefur tekið hugmyndir að sigla frá meginlandinu að ströndum Íslands, árin 30-40 sem það tekur að uppgötva, þýða og lesa nýja hugsun, eru enn einmitt 30-40, þó svo að nýjustu kvikmyndir frá Kaliforníu séu heimsfrumsýndar á Íslandi. Þær eru einmitt enn að fást við Freud. Þannig er það fyrst núna sem börnin uppfylla slagorð foreldra sinna, borða grænmeti, ganga í lopa, þykir vænt um náttúruna, gera tilraunatónlist og þjóðlagatónlist jöfnum höndum í hverju fótmáli, rækta sitt eigið gras. Kaupa notuð föt, stelast í ruslagáma. Loksins loksins! Þetta sem hefur verið kallað krútt er einfaldlega, málamiðlana- og fyrirvaralaust, hippi. Börnin alast upp í kommúnum. Og eins og til að uppfylla spádómana festast Bandaríkjamenn í ömurlegu og glötuðu stríði í landi sem þeim kemur ekki við, það drynur einhvers staðar á bakvið okkur, eða kannski er það bara ísskápurinn.

Sagan endurtekur sig ekki en ég geri það víst. Gott og vel. Allt í lagi líka, að innihalda ekki mergðir, bara haug af því sama, var að borða kássu.