raksápupáskar

Afsakið þetta … hér verður gerð bragarbót á, en einfaldasta skýringin á því að ég hef ekkert sagt æði lengi er að ég hafi ekkert haft að segja. Hér styðst ég við ýmis hugtök sem hvert fyrir sig má problematisera, hér er ekkert gefið … en ég tel mig bæta að nokkru leyti upp fyrir þögn mína með því að benda á þennan, að því er ég best veit, óuppgötvaða snilling – hann fann upp orðið grasasnadansasarg og galsinna gíraffar í gannislag svo ekki sé minnst á rafagnalagna langalangafar – já, það er sjálfur maðurinn með aftur á bak og áfram orðin!

Í stuttu máli

Sambúð, kvikmyndahátíð, partí, fundir, ákvarðanir, snjór, kaffi, tóbak, dagbók, veski, unglingsstúlka með björt augu og auðsærð, innihaldslaust hjal um rasisma, frægir menn, frískt loft, dagblöð, bið, spenna, ráðleggingar, þökk.

Inngangur að marxisma

Jæja, jæja, jæja ... fréttir af kapítali.

Stærstu auglýsingaskiltin á götum Frankfurt bjóða eftirtakendum einkalíf fyrir xx evrur á mínútuna. Í landinu virðist óendanlegt framboð þjónustu við að koma fólki í kynni hvert við annað - lykilorðið er flirt, daður, en Þjóðverjar blóta daðri, það er fetishera það, því þeir kunna það ekki. Mig grunar að flirt væri ekki lykilorð í sambærilegum auglýsingum í Frakklandi, án þess að ég vilji fullyrða um það.

Þessi þjónusta er merkileg fyrir það sem er nýtt við hana og hitt sem er gamalt. Fyrst það sem virðist nýtt: Í heimi offramleiðslunnar, á hinum póstkapítalísku Vesturlöndum, þenur fjármálaheimurinn sig á ný svæði, með undantekningum tilfallandi stríða (sem endurnema lönd fremur en frumnema) getur hann ekki lengur unnið lönd í skilningi nýlendustefnunnar, því flest lönd heyra þegar undir flæði alþjóðafjármagnsins, en hann getur unnið ný svið, hann getur rutt sér til rúms í samskiptum þar sem hann átti áður ekki heima. Daður hefur yfirleitt verið einkamál, einkalíf hefur í gegnum tíðina verið einkamál, og farið fram milli tveggja eða fleiri manneskja sem hafa mismeðvitaðan ásetning hvort/hvert með annað. Án milligöngu þriðja aðila, án milligöngu peninga, án milligöngu stofnunar. Miðlunin er ný.

Það sem er gamalt er þó fólgið í því að ofansagt er ekki einfaldlega satt: vitaskuld hafa ýmsir þriðju aðilar komið að daðri tveggja gegnum tíðina, og keypt þjónusta hefur jafnvel skipt sköpum. Þannig eru skemmtistaðir, barir, kaffihús, jafnvel bókasöfn og háskólar - sumir fyrst og fremst, aðrir meðal annars - svæði þar sem fólki er stefnt saman svo það eigi auðveldara með að nálgast hvert annað, daðra og koma af stað dýnamík. Hins vegar er þetta yfirleitt ekki yfirlýst markmið - það hefur þótt til vitnis um nokkra siðfágun, stíl, jafnvel lágmarks virðingu og mannasiði að gera aðalatriði að aukaatriðum, það er: gera dansinum/drykknum/bókunum og kennurunum hærra undir höfði, í orði kveðnu, en því sem fram fer á milli þátttakenda. Vegna þess að einkalíf var einkalíf. Og þess vegna þykir enn flestum netþjónusta eða símaþjónusta af þessu tagi í besta falli fremur hallærisleg. Fyrsta kynslóð þátttakenda gerir gys að boðleiðinni á meðan hún ástundar hana.

Nú er það merkilega við innrás markaðarins á milli tvegga daðrara, við beina milligöngu fjármuna við að koma á kynnum milli manneskja, að það er alls ekki ljóst hvað netþjónusta af þessum toga hefur fram að færa, hverju hún hefur við hefðbundnari leiðir til kunningsskapar að bæta. Vitaskuld á gagnabanki með upplýsingum um aldur, útlit, uppruna og áhugasvið þátttakenda að hjálpa einstaklingum að finna maka eða vini einmitt við sitt hæfi - þannig ætti þjónustan að einhverju leyti að auka skilvirkni daðursins, tekur jafnvel að nokkru leyti ábyrgð á því að daðrið verði ánægjulegt og árangursríkt. En einhvern veginn er það ekki sannfærandi að útfylling eyðublaðs - hversu langt og ítarlegt sem það verður - eða nokkur tölvugreining á persónum, skili betri árangri en innsæi, augngotur, fyrsta tillit, samræða og svo framvegis ...

Í raun réttri er hugmyndin um að fyrirtækjasamsteypur hafi nokkrum gæðum við ástalíf fólks að bæta svo blátt áfram fáránleg að dæmið varpar skýrari sýn en flest önnur á þenslueðli kapítals: það hefur ekkert að gera sem milligönguaðili hér, nema að hafa milligöngu. Og taka toll. Í daðurþjónustu sinnir kapítalið eingöngu sjálfu sér.

Annað dæmi væru farsímasamskipti, þar sem samtímavinir skiptast ef til vill á fleiri skattlögðum orðum en fríum. Það dæmi er þó ekki jafn einhlítt, því ýmsan augljósan ábata má tína til af farsímum. Af farsímaþróuninni að ráða má hins vegar ætla að innan skamms verði ómögulegt að komast í kynni við manneskjur nema gegnum miðlunarvefi og miðlunarsíma, daðurlínur, það má ætla að umferð um óskattlagða vegi svo gott sem leggist af.

Gott og vel -- ég var semsagt að rekast á fleiri sjálfshjálparbækur, og þaðan eru þankarnir sprottnir. Einni 4000 króna bók er lýst svona: “Í þessari andríku og skemmtilegu sögu renna viska austurs og vesturs saman á frumlegan og líflegan hátt. Farið er ofan í kjölinn á því sem helst angrar vesturlandabúa og nákvæmar leiðbeiningar gefnar um hvernig hægt er að láta sér líða betur og öðlast kjark, jafnvægi og hamingju.”

Hér virðist í raun um nákvæmlega sömu þróun að ræða og með tilkomu daðurmarkaðarins -- í stað þess að skiptast á ráðum, mun fólk kaupa þau hvert af öðru -- og gerir nú þegar.

Og eins og í tilfelli daðurmarkaðarins er hér ekki alfarið um nýtt fyrirbæri að ræða, því ráðgjöf um lífið hefur þegar löngum verið keypt og seld og miðlunin sjálf nýtt til ágóða, má nefna bókasöfn, háskóla, kaffihús, bari og jafnvel skemmtistaði sem markaðstorg góðra ráða. Einkum þó bækur og bókaprangara -- vitaskuld hafa skáldsögur, heimspekirit og trúarrit hjálpað fólki að öðlast kjark, jafnvægi og hamingju. En það hefur hins vegar ekki verið yfirlýst markmið þessara fyrirbæra -- og í því að nefna ekki virknina á nafn er fólginn stíll, klassi, virðing. Persónan stendur frammi fyrir bókinni eða staðnum með eiginn ásetning, eigin þarfir, og velur eftir þeim hvað hann sækir í hafsjóinn.

Kapítalið er nefnilega banaliseringar- og klíníseringarskrímsli -- það borðar menningu, sem er alltaf barrokk, menning er frumskógur og inniheldur alltaf meira en virka efnið eitt, og gerir úr henni pillu. Sem má gleypa og þannig leysa vanda.

Og þar birtist hin menningarlega fjarstæða og þversögn markaðarins, sem speglar hagfræðilega spennu hans: um leið og draumurinn um lausn vandamálsins rætist, þegar vandamálið er leyst um leið og það kemur upp, jafnvel áður en það birtist -- þá lýkur lífinu og staðurinn þar sem viðskiptin fara fram hverfur, rýmið verður að punkti. Varan er fólgin í loforði sem hún má ekki uppfylla: ef árangur daðurlínunnar er hundrað prósent og það er ljóst frá upphafi að maður mun óhjákvæmilega rata á réttan lífsförunaut í fyrstu tilraun, þá er daður orðið óþarft og við getum öll, með öðrum orðum, og í stóra samhenginu, allt eins hengt okkur.

Annars vegar getur þjónustan ekki uppfyllt loforð sitt, af einhvers konar (óhjákvæmilegum?) vanefnum, hins vegar GETUR hún það ekki, því í draumi sérhvers fyrirtækis er fall þess falið.

Þetta er ekki svartagallsraus, heimsendaspár eru aldrei svartagallsraus, heldur loforð um ragnarök og nýjan heim, nýtt upphaf: handan lausnanna mun rísa nýr heimur með ný vandamál. En við erum stödd á hverfanda hveli, þessi jörð snýst hraðar en nokkru sinni, og þó er hið handanlæga eðli sínu samkvæmt ekki í sjónmáli.

Til eru menn úti í heimi sem trúa því að það verði tölvur sem kollvarpi heiminum, að lögmálið um tvöföldun tölvugetu á hverju ári haldi velli þar til tölvurnar taka fram úr getu manna til að bæta sjálfar sig -- þá vaxi hraðinn veldisvexti þar til úr verða, á sekúndubroti, óendanlega greindar vélar ellegar vitsmunaverur sem leysa munu menn af hólmi á tilverustigi sem við getum engan veginn gert okkur í hugarlund. Þetta er enn ein umorðunin eða birtingarmyndin á þverstæðu markaðarins: í punktinum þar sem vandamálin leysast áður en þau koma upp er lífið fyrir bí, vegna þess að því vindur fram á spennusvæðinu milli langana og uppfyllingar, eða, svo ég tali freudísku, á leiðinni upp í rúm (en hvaðan?).

(Þar sem færslunni er lokið og hún hefur komist að einhvers konar niðurstöðu eða lokapunkti, hún hefur verið dregin saman, er rétt að það sem á eftir fer sé inni í sviga: ef rúmið/legið/fullnægingin er eini staðurinn -- þetta er ekki dónaskapur, ég er að tala freudísku -- þá liggur leiðin aðeins frá einu rúmi í annað -- þá er raunveruleikinn fjall Sýsifusar. Og aftur verður ljóst að heimurinn líður undir lok ef loforðið er uppfyllt: hvort sem Sýsifusi býðst sjálfvirk steinlyfta, niðurrif á fjalli eða búddísk innsýn í fjarstæðu vitleysu sinnar, hlýtur hann að hætta að vera til.)

Hug- og kverkatök

Auðvitað vil ég bæði peninga og tign, ég þarf bæði peninga og tign, ég þarf á vegsemd að halda og nýjum nærbuxum, en andskoti er mín samt freistað að birta þessa bók sem ég var að skrifa bara hér á netinu, á meðan ég bíð svara frá útgefanda.

Fæst hún útgefin? Hef ekki græna glóru. Þetta er skrítin bók, og það er annarra að ákveða hvort hún er skrítin og góð eða skrítin og vond. Að nokkru leyti býr svarið í bókinni, að nokkru ræðst það af duttlungum tíðarandans og að þónokkru leyti af duttlungum fárra manna.

Hannes heitir hann einhversson, kúratorinn á Akureyrarsafni, sem setti upp sýninguna með hundrað milljón króna skúlptúrnum. Hann segist í sýningarskrá hafa unnið sýninguna í nánu samstarfi við listamanninn. Sú er staða listamanna og sú er staða rithöfunda -- það er offramboð af okkur öllum og ráðamenn hugtakamiðstöðvanna -- bókaforlaga og gallería -- geta að nokkru leyti valið úr, plokkað, breytt jafnvel og bætt, í samræmi við eigin stefnu. Það hafa margir minnst á og er ekki með öllu ósatt, að útgáfustjórinn og kúratorinn eru orðnir hinir eiginlegu konseptlistamenn, höfundarnir eru ekki nema hráefni í skúlptúrana þeirra. Klippimyndina.

Maður reynir að gæta heilinda, maður reynir að vera maður sjálfur, maður reynir að reyna ekki að tengjast guðdómnum því ef maður reynir það of harkalega slær hann mann utanundir og fer ... frelsið finnur maður þegar vel lætur á nokkurra mínútna fresti, en í verri tíð nokkurra mánaða, þegar maður situr einn með sjálfum sér og býr til. Að búa til er betra orð en að skapa, því sköpun lyktar af hippum og sósíaldemókratísku skólastarfi, sem allir hafa óbeit á í raun, því í raun hefur ekki gengið nógu vel að implimentera það sem er í grunninn frábær hugmynd. Í raun hefur allt vatnast út, í raun kann enginn á lýðræðið og þeir sem hafa rétt fyrir sér í orði flækjast í borðfæturna og hrynja til gólfs um leið og kemur til verka.

Nema þeir sem kunna að vera einir en þeir kunna yfirleitt bara að vera einir og eru jafn heftir í félagsskap og þeir eru á stundum frjálsir við skrifborðin sín. "Talaðu fyrir sjálfan þig!" Og fyrir hvern annan ætti ég svosem að vera að tala?

Ég hef heyrt að til sé fólk sem finnur frelsi á báðum vígstöðvum, ég hef heyrt af raunverulegum athafnaskáldum, mönnum og konum sem grípa bæði til aðgerða og setja niður hugmyndir. Sum þeirra voru handtekin eftir hryðjuverk á 8. áratugnum, önnur eru dauð, en einn fyrrum forsætisráðherra og annar fyrrum forstjóri eru enn einhvers staðar á ráfi ... best heppnuðu blómabörnin, mennirnir sem fundu frelsið og dunda sér við sköpun heima fyrir, milli umbóta á heiminum. Annar veit að ást verður ekki dreift nema með eldi og sverði, hinn gefur börnunum brauð og leika, báðir sitja þess á milli og yrkja um frostrósir og bárujárn, penninn flýgur eftir svellinu, að detta á rassinn er líka stuð.

Vinstrimenn eru þeir sem hafa ekkert að segja og láta ekkert gerast og fara í fýlu yfir því. Eftir að sjá glitta í að formannsefni Samfylkingarinnar hafa ekkert í hyggju nema ná völdum, og vitandi að einu íhaldsmennirnir á Íslandi eru þjóðernissinnaðir náttúruverndarsinnar, verð ég að lýsa yfir algjörri óbeit minni á vinstrimönnum, og vonbrigðum yfir því að hugmyndafræðileg uppfærsla virðist þrátt fyrir allt ekki í nánd.

Það vantar bækur -- það þarf að bombardera Ísland með Zizek, Negri og Klein eins og það var bombarderað með Adam Smith -- en sjálfsagt er ekki til meiri fullnaðarsigur Smiths en sú sýn á bókamarkaði að róttækni seljist einfaldlega ekki.

Ég sé tvo feimna unglinga í strætisvagni reyna að segja bara það sem er fyrirsjáanlegt að hinum unglingnum líki. Hehe. Já, geðveikt. Kúl. Já, hehe. Klikkað. Hehe. Hehe til eilífðarnóns, hugtökin eru komin til að vera, gerum okkur þau að góðu.

Höfuðið af búknum

Kristján Jóhannson og Michael Jackson. Kristján Jóhannsson og Michail Jackson. Kristján Jóhannsson. Og Michael Jackson.

Hvað er að gerast? Ég byrja á að taka skýrt og greinilega fram að ég ætla ekki að ræða það sem sumir myndu nefna "staðreyndir málsins" því svonefndar staðreyndir málsins eru eins og oft það eina sem liggur ekki fyrir. Fróaði MJ þrettán ára pilti á búgarði sínum eða ekki? Bof.

Það sem gerir mál Jacksons sérstakt er meðal annars að hann er ógeðslega frægur. Málið er ekki eins og málið með kaþólsku prestana, því fer fjarri, og eiginlega hvergi jafn alvarlegt, hvað staðleysur varðar. En skyld eru þau, því einhverju er steypt af stalli. Eða, eins og jafnan er tilfellið, bent á að þarna er enginn stallur. Það er enginn keisari í fötunum.

Þar eru mál Kristjáns og Michaels skyld - Kristján sagði víst aldrei að Eyrún Magnúsdóttir væri rauð á brjóstunum, heldur á brjóstinu. Sem er svosem dónaskapur, en felur varla í sér kynferðislega áreitni. Hins vegar var til staðar nógu mikil löngun til að kippa undan honum stallinum til að valda múgsefjun og ef ekki misheyrn þá missögn: þeir sem heyrðu rétt í Kastljósinu voru leiðréttir yfir fyrsta kaffibollanum morguninn eftir: brjóstunum.

Staða þeirra í heiminum var ólík, en Kristján átti í skyldu sambandi við Ísland og Michael við heiminn. Kristjáni er hegnt fyrir að hafa ekki í alvörunni verið frægur. Hann var hylltur á Íslandi því hann tók að sér að fylla kategoríu sem landið hefur ríka þörf fyrir -- hann brúaði eitthvað bil, ef til vill bilið á milli Laxness og Bjarkar, hann var frægi gaurinn í tíu, fimmtán ár, á meðan við biðum. Síðan hefur verið vandræðaleg þögn í kringum hann eftir að fólk sá muninn á "frægum Íslendingi" og frægum Íslendingi. Sem loks brýst út í reiði og sjálfshatri landsmanna, fyrir að vera svona barnaleg fífl, fyrir að hafa þessa þörf -- "hvað vorum VIÐ að hugsa?" er hin raunverulega ásökun.

Sama ásökun er til staðar í máli Michaels, "hvað vorum við að hugsa?" (Hvað vorum við að hugsa?) Hins vegar virðist önnur ásökun vega þyngra í máli hans... því ólíkt Kristjáni sem er einfaldlega hrint úr kvínni sinni, hefur kví Michaels tekið yfir heiminn. Í raun er um næsta hegelíska hreyfingu að ræða (afsakið þessa zizesku, ég mun vaxa upp úr þessu, er bara að ganga í gegnum skeið ...) (tvö ár eftir, gróft áætlað) -- þar sem hið óþarfa höfuð er sneitt af búknum, en Michael Jackson er vitanlega hinn raunverulegi forfaðir hinnar svokölluðu krúttkynslóðar, og hinn óhugnanlegi sannleikur á bakvið hana. Og andlit hans er óhugnaður ... raunar má andskoti margt segja um þetta andlit, andlitið sem er bara gríma, andlitið sem er umframframleiðsla heimsmenningarinnar o.s.frv.

Því krúttkynslóðin er ekki séríslensk, þó hún rími vel við eitthvað í íslenskri arfleifð eða íslensku arfleysi, og verði þar afar sýnileg. Krúttkynslóðin er hin vestræna útþensla unglingsáranna, sem hefjast nú um tólf ára aldur og endast fram yfir þrítugt, fertugt og jafnvel lengur. Krúttkynslóðin er játning millistéttarbarnanna að lokinni 20. öldinn, það er að lokinni öldinni sem framleiddi allt sem Vesturlandabúar þarfnast, á því að þau séu í aðstöðu til að leika sér. Og meira að segja sannfærðustu róttæklingum, sem finnst að enn sé eitthvað ógert í heiminum, þar sem æði marga hungrar enn og suma svíður, er miðlað um krútthugtakið: það þykir sætt þegar þeir fara til Palestínu.

Norðdahl nokkur var að hringja í mig -- hatturinn hans og táfýlan voru víst lýst krútt á dögunum. Á öðrum tímum hefði það ekki þótt lykilhugtak við nálgun á útigangsmanninn.

Michael Jackson er sem höfuðið yfir búknum hin óbærilega spegilmynd og um leið hið óþarfa upphaf -- við sneiðum hann af eins og bolsévikar eigendastéttina. Og höldum áfram krúttinu á eigin spýtur.

Já, og kannski ... kannski er svipað uppi á teningnum með Kristján. Sama hreyfing. Ef til vill erum við öll orðin Kristján Jóhannsson, ef til vill höfum við öll nú komið okkur fyrir í kví blöðrubelgsins sem hélt hann væri frægur.

Nóg. H.

P.S. Moraði allt í málfarsvillum hérna ... fer að haska mér til Íslands sé þess nokkur kostur.

Guðlaugur Þór um Írak í Silfri Egils

Áherslan á þessi mál sýnir bara að stjórnarandstaðan vill ekki ræða neitt sem máli skiptir. Ekki geta þeir rætt efnahagsmálin. Ekki geta þeir rætt skattamálin.

Óborganlegt!